Trong bối cảnh nhiều vụ bạo hành trẻ em nghiêm trọng xảy ra thời gian gần đây, yêu cầu hoàn thiện hệ thống bảo vệ trẻ em từ gia đình, nhà trường đến cộng đồng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Để trẻ em được sống trong môi trường an toàn, cần sự thay đổi từ nhận thức của mỗi cá nhân đến cơ chế phát hiện, can thiệp và hỗ trợ của các cơ quan chức năng.
Nhiều vụ bạo hành trẻ em nghiêm trọng thời gian gần đây tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo về những khoảng trống trong phát hiện, can thiệp và bảo vệ trẻ em.
Tại buổi giao lưu trực tuyến với chủ đề: “Bạo hành trẻ em trong gia đình: Khoảng trống trong phát hiện và trách nhiệm xã hội” do Tạp chí Trẻ em Việt Nam vừa được tổ chức, những góc nhìn sắc sảo từ các chuyên gia – những người hoạt động nhiều năm trong lĩnh vực bảo vệ trẻ em đã cùng bóc tách những rào cản từ cơ chế pháp lý đến định kiến xã hội, nhằm góp phần hoàn thiện cơ chế bảo vệ trẻ em từ gia đình đến cộng đồng.
Gia cố “tuyến phòng thủ” cơ sở, thiết lập mạng lưới phản ứng nhanh
Trong những vụ án bạo hành trẻ em gần đây, sự kéo dài và tính chất dã man của hành vi là điều khiến xã hội rùng mình. Trẻ em – nhóm đối tượng cần được bảo vệ nhiều nhất lại trở thành nạn nhân của bạo lực ngay trong môi trường sống gần gũi nhất. HHoa hậu Ngọc Hân bày tỏ sự trăn trở khi nhìn lại những bi kịch vừa qua. Cô day dứt bởi sự bất lực của những đứa trẻ chỉ mới 2 tuổi hay 4 tuổi – độ tuổi chưa thể tự cầu cứu hay diễn đạt nỗi đau của mình: “Các em gần như chưa thể diễn đạt được mình đang bị tổn thương như thế nào, chưa thể tự cầu cứu hay tự bảo vệ bản thân… Hân luôn tự hỏi: trong những ngày tháng đó, các em đã cô đơn và bất lực đến mức nào?”.
Nhiều ý kiến cho rằng sự im lặng hoặc tâm lý ngại va chạm của cộng đồng đã khiến không ít vụ việc chậm được phát hiện và can thiệp. TS.LS Đặng Văn Cường thẳng thắn chỉ ra rằng định kiến “đóng cửa bảo nhau” hay tâm lý ngại va chạm đã khiến nhiều vụ việc chỉ được phát hiện khi hậu quả đã quá thảm khốc. Đồng quan điểm, Hoa hậu Ngọc Hân nhấn mạnh: “Nhiều dấu hiệu bất thường thực ra đã xuất hiện từ trước… nhưng đôi khi người lớn xung quanh lại nghĩ đó chỉ là chuyện dạy con bình thường. Sự im lặng đôi khi vô tình khiến những tổn thương của trẻ kéo dài hơn”. Những tổn thương này, theo các chuyên gia, không chỉ là vết sẹo ngoài da mà còn là sự đổ vỡ niềm tin, ám ảnh suốt quá trình hình thành nhân cách của trẻ.
Theo các chuyên gia, một trong những nguyên nhân khiến nhiều vụ việc kéo dài là công tác giám sát, phát hiện và can thiệp tại cơ sở còn hạn chế.. Nhận diện thực trạng này, ông Đặng Hoa Nam – Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam khẳng định, chúng ta đang đứng trước yêu cầu cấp thiết về việc cải tổ hệ thống một cách toàn diện: “Ưu tiên chiến lược cả trước mắt lẫn lâu dài là cần rà soát lại toàn bộ hệ thống bảo vệ trẻ em ở tất cả các cấp, đặc biệt là tại cơ sở như xã, phường, tổ dân phố và cộng đồng dân cư”. Theo ông Đặng Hoa Nam, không thể chỉ trông chờ vào những giải pháp từ xa, mà cần sự tham gia thực chất của mọi thành phần: “Việc xây dựng một hệ thống bảo vệ trẻ em đa tầng, liên thông và hoạt động hiệu quả sẽ là nền tảng quan trọng để phòng ngừa sớm và bảo vệ trẻ em tốt hơn trong tương lai”.
Ông Đặng Hoa Nam – Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam.
Tiếp nối quan điểm về tính chuyên nghiệp, TS.LS Đặng Văn Cường đưa ra đề xuất mang tính đột phá nhằm lấp đầy “khoảng trống” trong phản ứng nhanh. Ông phân tích: “Cần nghiên cứu xây dựng lực lượng chuyên trách theo hướng ‘cảnh sát trẻ em’ để thực hiện nhiệm vụ phản ứng nhanh khi có thông tin trẻ em bị bạo hành, kịp thời can thiệp, ngăn chặn, bảo vệ an toàn cho trẻ và cách ly người bạo hành để xử lý theo quy định của pháp luật”.
Bên cạnh đó, TS.LS Đặng Văn Cường cũng chỉ rõ chìa khóa của việc bảo vệ nằm ở thế chủ động: “Cần thường xuyên rà soát, theo dõi các nhóm trẻ sống cùng cha dượng, mẹ kế có biểu hiện tâm lý lệch chuẩn hoặc cha mẹ có tiền sử nghiện ngập, cờ bạc”.
Đồng thời, Luật sư Cường cho rằng cần dùng công nghệ để số hóa dữ liệu dân cư, từ đó nhận diện nhóm trẻ sống trong môi trường nguy cơ cao. Luật sư nhấn mạnh thêm: “Cần hoàn thiện các quy định pháp luật để nâng cao trách nhiệm của cộng đồng, đặc biệt là hàng xóm, người thân, giáo viên và những người xung quanh khi phát hiện hoặc nghi ngờ trẻ em bị bạo hành. Khi trách nhiệm của gia đình được nâng cao, trẻ em có kỹ năng tự bảo vệ, cộng đồng có ý thức tố giác và cơ quan chức năng có lực lượng chuyên trách cùng hệ thống giám sát hiệu quả thì việc phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi bạo hành trẻ em sẽ kịp thời hơn, từ đó hạn chế những vụ việc đau lòng như thời gian qua”.
Đừng để bạo lực nấp bóng “đèn nhà ai nấy rạng”
Bên cạnh những khoảng trống về cơ chế, nhiều rào cản tâm lý xã hội cũng khiến việc phát hiện và can thiệp trở nên khó khăn hơn. Quan niệm lỗi thời coi con cái là tài sản riêng hay “thương cho roi cho vọt” đôi khi khiến hành vi bạo lực trong gia đình bị xem nhẹ hoặc chậm được lên tiếng.
Hoa hậu Ngọc Hân.
Hoa hậu Ngọc Hân bày tỏ sự trăn trở: “Chúng ta cần thay đổi từ gốc rễ nhận thức rằng ‘con cái là tài sản riêng của cha mẹ’. Trẻ em là một cá thể có quyền được bảo vệ, được an toàn và những quyền đó không bị giới hạn trong phạm vi gia đình”. Cô thẳng thắn chỉ ra rằng sự e dè của hàng xóm láng giềng trước tiếng trẻ khóc chính là sự tiếp tay cho tổn thương: “Để thay đổi điều này, cần truyền thông mạnh mẽ hơn, nhưng không chỉ bằng thông điệp chung chung, mà bằng những câu chuyện thật, những hậu quả thật để xã hội hiểu rằng sự im lặng đôi khi đồng nghĩa với việc tiếp tay cho tổn thương. Quan trọng hơn, cần tạo ra môi trường pháp lý và xã hội khuyến khích việc can thiệp đúng cách, để người dân hiểu rằng lên tiếng khi thấy trẻ bị bạo hành không phải là ‘xen vào chuyện nhà người khác’ mà là bảo vệ một sinh mạng yếu thế”.
Đồng quan điểm, Luật sư Đặng Văn Cường khẳng định việc dạy dỗ bằng bạo lực không bao giờ là bình thường trong xã hội văn minh: “Muốn ngăn chặn tình trạng bạo hành trẻ em, trước hết cần thay đổi nhận thức xã hội rằng việc cha mẹ đánh đập, xúc phạm hay dùng bạo lực để dạy con không phải là chuyện bình thường trong gia đình mà là hành vi vi phạm pháp luật”. Ông phân tích sâu hơn về sự xuống cấp đạo đức và sự bồng bột của những cặp cha mẹ trẻ khi thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc, dẫn đến việc trút giận lên những sinh mạng yếu thế nhất.
TS.LS Đặng Văn Cường.
Phòng, chống bạo hành trẻ em không phải là trách nhiệm của riêng một cá nhân hay tổ chức nào, mà cần sự chung tay của gia đình, nhà trường và toàn xã hội. Khi mỗi mắt xích trong cộng đồng cùng chủ động lên tiếng, phát hiện và bảo vệ trẻ em, các em sẽ có thêm cơ hội được lớn lên trong môi trường an toàn, lành mạnh./.
Nguồn:treemvietnam.net.vn
