Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất sửa đổi một số quy định của Luật Đất đai nhằm tháo gỡ vướng mắc về quy hoạch sử dụng đất, đất lúa, xử lý tồn tại lịch sử về đất đai.
Đề xuất sửa quy định về quy hoạch, chuyển nhượng đất lúa
Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa có Tờ trình Chính phủ đề xuất bổ sung Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai vào Chương trình lập pháp của Quốc hội năm 2026.
Cần tránh trục lợi chính sách hỗ trợ, bồi thường và tạo thuận lợi cho công tác giải phóng mặt bằng. Ảnh minh họa
Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất sửa đổi quy định về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp xã. Hiện, Luật Đất đai năm 2024 quy định quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được lập ở 3 cấp gồm quốc gia, cấp tỉnh và cấp huyện. Tuy nhiên, khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, quy hoạch sử dụng đất cấp huyện và kế hoạch sử dụng đất hàng năm cấp huyện đã được bãi bỏ và thay bằng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp xã theo Nghị định số 151/2025/NĐ-CP.
Trong khi đó, Nghị quyết số 254/2025/QH15 lại quy định không tổ chức lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp xã thời kỳ 2026 – 2030 mà thực hiện theo quy hoạch đô thị và nông thôn. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, quy định này dẫn tới khó xác định vị trí các chỉ tiêu sử dụng đất được phân bổ từ quy hoạch cấp tỉnh xuống cấp xã, thiếu căn cứ để giao đất, cho thuê đất hoặc cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, đặc biệt tại khu vực nông thôn.
Từ thực tế đó, Bộ đề xuất nghiên cứu theo một trong ba hướng: tiếp tục lập quy hoạch sử dụng đất cấp xã nhưng không lập kế hoạch sử dụng đất 5 năm; hoặc chỉ lập kế hoạch sử dụng đất cấp xã mà không lập quy hoạch; hoặc tiếp tục thực hiện theo Nghị quyết số 254/2025/QH15.
Liên quan đến đất trồng lúa, Bộ đề xuất nới quy định đối với cá nhân không trực tiếp sản xuất nông nghiệp nhận chuyển nhượng đất vượt hạn mức nhưng đã có dự án đầu tư. Theo quy định hiện hành, trường hợp nhận chuyển nhượng vượt hạn mức phải thành lập tổ chức kinh tế và lập phương án sử dụng đất trồng lúa. Bộ cho rằng, quy định này làm phát sinh thêm thủ tục hành chính và tăng chi phí tuân thủ pháp luật, do đó đề xuất miễn lập phương án sử dụng đất trồng lúa đối với trường hợp đã có dự án đầu tư theo quy định.
Bộ cũng đề xuất sửa quy định về quyền của người sử dụng đất trong thời gian đã có thông báo thu hồi đất nhưng chưa ban hành quyết định thu hồi đất. Theo đó, nhằm tránh trục lợi chính sách hỗ trợ, bồi thường và tạo thuận lợi cho công tác giải phóng mặt bằng, Bộ đề xuất giới hạn quyền chuyển nhượng, tặng cho hoặc góp vốn bằng quyền sử dụng đất trong giai đoạn này. Người nhận chuyển nhượng hoặc nhận tặng cho chỉ được hưởng quyền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tương đương với người bị thu hồi đất trước đó.
Đối với các tồn tại lịch sử về đất đai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, hiện còn nhiều trường hợp mua bán đất bằng giấy viết tay trong giai đoạn từ ngày 1/7/2014 đến trước ngày 1/8/2024 chưa được giải quyết dứt điểm. Ngoài ra, còn tồn tại nhiều trường hợp sử dụng đất nông nghiệp do lấn chiếm hoặc đất giao trái thẩm quyền trước ngày 1/7/2014.
Để tháo gỡ vướng mắc, Bộ đề xuất cho phép xem xét công nhận quyền sử dụng đất đối với các trường hợp mua bán bằng giấy viết tay trong giai đoạn nêu trên; xử lý đất nông nghiệp lấn chiếm tương tự trường hợp khai hoang; đồng thời áp dụng cơ chế thống nhất đối với đất giao trái thẩm quyền, không phân biệt trường hợp có nhà ở hay không có nhà ở trên đất.
Bổ sung cơ chế xử lý đất vi phạm, bồi thường các dự án đặc thù
Một nội dung khác được Bộ đề xuất bổ sung là trao lại thẩm quyền cho Thủ tướng Chính phủ ban hành cơ chế hỗ trợ đặc thù đối với các dự án quan trọng quốc gia, dự án khẩn cấp khi Nhà nước thu hồi đất.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Luật Đất đai năm 2024 đã bỏ quy định này và giao cho Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy nhiều dự án lớn có tính chất đặc thù, quy mô thu hồi đất lớn và nguồn gốc đất phức tạp cần có cơ chế hỗ trợ riêng để đẩy nhanh giải phóng mặt bằng.
Ví dụ dự án điện hạt nhân Ninh Thuận, hiện nay, Chính phủ đang xem xét ban hành Nghị quyết (thuộc loại Nghị quyết được sửa đổi nội dung Luật Đất đai) quy định về bồi thường trong một số trường hợp đặc thù.
Ngoài các nội dung trên, Bộ cũng đề xuất rà soát chế độ sử dụng đối với một số loại đất như đất nông nghiệp trong cùng thửa đất ở của hộ gia đình, cá nhân; đất thương mại dịch vụ thuộc dự án bất động sản có thời hạn sử dụng lâu dài.
Đồng thời, Bộ kiến nghị mở rộng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong khu công nghệ cao theo hướng giao UBND cấp tỉnh chủ động bố trí quỹ đất phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương.
Luật Đất đai 2024 sau gần hai năm triển khai đã bộc lộ nhiều vướng mắc phát sinh trong thực tiễn chưa được xử lý dứt điểm. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 26 văn bản được nhà chức trách ban hành để tháo gỡ khó khăn, nhưng vẫn tồn tại một số điểm nghẽn về giá đất, thu hồi, bồi thường, thủ tục hành chính và phân cấp thẩm quyền. Việc sửa đổi lần này nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn, giảm tranh chấp và khơi thông nguồn lực đất đai đang bị treo. Tuy nhiên, Bộ nhấn mạnh việc công nhận phải đi kèm tiêu chí rõ ràng để tránh trục lợi.
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung dự kiến điều chỉnh khoảng 65 điều của Luật Đất đai 2024, trong đó chủ yếu là luật hóa các cơ chế đã thí điểm, tăng phân cấp, phân quyền khi chính quyền địa phương hai cấp đã được vận hành.
Nguồn:congthuong.vn
