Bữa ăn bán trú: Nhà trường không thể giao phó hoàn toàn cho doanh nghiệp

Từ thực đơn, nguồn nguyên liệu đến khâu chế biến, phục vụ và xử lý khi có sự cố, bữa ăn bán trú là một chuỗi công việc đòi hỏi sự phối hợp của nhiều bên. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Kim Luyện, trách nhiệm của nhà trường vẫn là yếu tố then chốt để bảo đảm mỗi suất ăn đến với học sinh an toàn, đủ chất và phù hợp.

Người đứng đầu nhà trường phải chịu trách nhiệm

Tại Talkshow “Làm sao để bữa ăn bán trú an toàn, đủ chất, học sinh ăn ngon?” do Tạp chí Trẻ em Việt Nam tổ chức, ông Nguyễn Kim Luyện cho rằng điều đầu tiên các trường cần xác định rõ là trách nhiệm của người đứng đầu.

Theo ông Luyện, nhà trường có thể phối hợp với doanh nghiệp cung cấp suất ăn, nhưng không thể giao phó hoàn toàn trách nhiệm về bữa ăn của học sinh cho doanh nghiệp.

“Người đứng đầu nhà trường phải chịu trách nhiệm về bữa ăn của học sinh” là một trong những thông điệp được ông nhấn mạnh.

Điều này có nghĩa, dù suất ăn được cung cấp bởi đơn vị bên ngoài, nhà trường vẫn phải chủ động kiểm tra, giám sát quá trình tổ chức bữa ăn và kịp thời xử lý khi phát hiện nguy cơ mất an toàn.

Đặc biệt, việc giám sát cần được thực hiện bằng thực tế chứ không chỉ dựa trên hồ sơ, giấy tờ.

Theo ông Luyện, các khâu như kiểm thực ba bước, lưu mẫu thức ăn và kiểm tra nội bộ cần được thực hiện nghiêm túc. Khi phát hiện nguy cơ mất an toàn, nhà trường phải có biện pháp xử lý kịp thời, kể cả việc tạm dừng phục vụ khi cần thiết.

Thực đơn không chỉ dựa vào “đủ chất”

Một vấn đề khác được ông Nguyễn Kim Luyện đề cập là cách xây dựng thực đơn cho học sinh. Theo đó, tiêu chuẩn dinh dưỡng phải là điểm xuất phát. Các trường cần căn cứ vào hướng dẫn dinh dưỡng đối với bữa ăn học đường của Bộ Y tế và các chỉ tiêu được ngành giáo dục hướng dẫn, cụ thể hóa trong Công văn 584, làm cơ sở xây dựng thực đơn và bảo đảm các nhóm chất, nhu cầu dinh dưỡng của học sinh.

Tuy nhiên, theo ông Luyện, dinh dưỡng đầy đủ mới chỉ là điều kiện cần. Một thực đơn được tính toán đầy đủ nhưng không phù hợp với khẩu vị, khiến học sinh không ăn hết, thì hiệu quả dinh dưỡng trên thực tế cũng bị ảnh hưởng.

Vì vậy, khi xây dựng thực đơn, nhà trường cần tính đến nhiều yếu tố cùng lúc, gồm độ tuổi, nhu cầu dinh dưỡng, khẩu vị và khả năng ăn thực tế của học sinh.

“Thực đơn không chỉ cần đúng về dinh dưỡng mà còn phải phù hợp về khẩu vị và giúp học sinh thực sự ăn được, ăn ngon”, ông Luyện chia sẻ.

Theo mùa, hạn chế lặp món và phải lắng nghe học sinh

Từ góc độ quản lý, ông Luyện cho biết ngành giáo dục đã hướng dẫn các trường xây dựng thực đơn theo tuần, theo mùa, đồng thời hạn chế việc lặp lại món ăn trong thời gian ngắn.

Bên cạnh đó, nhà trường được khuyến khích tham vấn chuyên môn dinh dưỡng, công khai thực đơn và xây dựng kênh tiếp nhận phản hồi từ học sinh, phụ huynh.

Điểm đáng chú ý là ý kiến của học sinh cần được coi là một nguồn thông tin quan trọng.

Các em chính là người trực tiếp sử dụng bữa ăn mỗi ngày, vì vậy những phản hồi về món ăn, khẩu vị hay những món thường xuyên bị bỏ lại có thể giúp nhà trường nhận diện vấn đề và phối hợp với đơn vị cung cấp suất ăn để điều chỉnh.

Theo ông Luyện, việc lắng nghe học sinh không chỉ nhằm làm cho các em “ăn ngon hơn”, mà còn giúp nhà trường đánh giá bữa ăn từ góc độ thực tế thay vì chỉ nhìn vào thực đơn được xây dựng trên giấy.

Minh bạch để phụ huynh cùng giám sát

Bữa ăn bán trú cũng cần có sự đồng hành của phụ huynh. Theo ông Nguyễn Kim Luyện, nhà trường cần tăng cường tính minh bạch bằng cách công khai thực đơn, thông tin về nguồn gốc thực phẩm và tạo kênh để phụ huynh, học sinh phản hồi.

Đây cũng là cách để phụ huynh có thêm cơ sở theo dõi, trao đổi với nhà trường khi phát sinh những vấn đề liên quan đến bữa ăn của con.

Từ góc độ quản lý, sự giám sát không nên chỉ được hiểu là kiểm tra khi có sự cố, mà cần trở thành một phần thường xuyên trong quá trình tổ chức bữa ăn.

Khi nhà trường, phụ huynh, học sinh và đơn vị cung cấp suất ăn cùng tham gia, những vấn đề phát sinh có thể được nhận diện sớm hơn và có cơ sở để điều chỉnh.

Không chỉ phòng ngừa, phải chuẩn bị cả phương án ứng phó

Một nội dung được ông Luyện đặc biệt lưu ý là phương án xử lý khi xảy ra hoặc nghi ngờ xảy ra sự cố an toàn thực phẩm.

Theo ông, mỗi trường cần chủ động xây dựng phương án ứng phó, phân công rõ người, rõ việc và tổ chức tập huấn, diễn tập để các bên biết mình phải làm gì khi có tình huống xảy ra.

Điều này đặc biệt quan trọng bởi trong những tình huống khẩn cấp, việc xử lý chậm hoặc không rõ trách nhiệm có thể khiến sự việc trở nên phức tạp hơn.

“Chuẩn bị kỹ cho một tình huống mà chúng ta luôn mong không bao giờ xảy ra – đó cũng là một phần trách nhiệm của nhà trường đối với học sinh”, ông Luyện nhấn mạnh.

Nhìn rộng hơn, ông cho rằng bảo đảm chất lượng bữa ăn bán trú không phải là trách nhiệm riêng của doanh nghiệp cung cấp suất ăn. Đó là một chuỗi trách nhiệm, trong đó nhà trường giữ vai trò tổ chức, giám sát; doanh nghiệp chịu trách nhiệm về quy trình cung cấp suất ăn; chuyên gia hỗ trợ về dinh dưỡng; phụ huynh đồng hành và học sinh cần được lắng nghe.

Bởi vậy, một bữa ăn bán trú tốt không chỉ được đánh giá bằng việc suất ăn có đủ món hay thực đơn có đủ nhóm chất, mà còn phải trả lời được những câu hỏi thực tế: học sinh có ăn được không, có ăn ngon không, có an toàn không và nhà trường có thực sự biết học sinh đang cần gì hay không?