“Làn sóng” sa thải lao động trong bối cảnh ứng dụng AI đang gia tăng trên toàn cầu. Tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp đang ưu tiên tuyển dụng những người có kỹ năng AI.
Không giảm quy mô hoạt động, người lao động vẫn mất việc làm
Cuối tuần qua, Block – công ty mẹ của nền tảng tài chính công nghệ Afterpay tại Australia – công bố cắt giảm hơn 4.000 lao động, tương đương gần 50% tổng số nhân viên. Thông tin này gây chú ý với thị trường lao động toàn cầu không chỉ bởi quy mô lớn, mà bởi bối cảnh đưa ra quyết định.
Theo ông Jack Dorsey, đồng sáng lập Block, lợi nhuận của công ty vẫn tăng 24%, đạt 24 tỷ AUD (đô la Australia). Doanh nghiệp không thu hẹp hoạt động, tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), đang tạo ra những phương thức làm việc hoàn toàn mới. Khi một hệ thống có thể tự động hóa quy trình, phân tích dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định với tốc độ vượt xa con người, cơ cấu lao động buộc phải thay đổi.
Tương tự, công ty công nghệ WiseTech (Australia) cũng thông báo trong vòng 2 năm tới sẽ cắt giảm khoảng 2.000 nhân sự, tương đương gần 1/3 lực lượng lao động. Một số bộ phận bị giảm tới 50%, bao gồm phát triển sản phẩm và dịch vụ khách hàng, đây là những lĩnh vực vốn cần nhiều lập trình viên và nhân viên chăm sóc khách hàng.
Điểm chung của các quyết định cắt giảm lao động là không nhằm co cụm sản xuất mà để “tinh gọn” theo mô hình mới, nơi AI đảm nhiệm phần lớn công việc lặp lại, xử lý dữ liệu, thậm chí hỗ trợ viết mã lập trình.
Tại Mỹ, xu hướng cắt giảm nhân sự do sự phát triển mạnh mẽ của AI cũng đang hiện hữu. Goldman Sachs ước tính, AI có thể khiến từ 5.000 đến 10.000 việc làm biến mất mỗi tháng trong ngành tài chính. Citigroup lên kế hoạch cắt giảm 20.000 việc làm. Dow Jones vừa cắt giảm 4.500 nhân sự. Khảo sát cho thấy, gần 40.000 việc làm công nghệ bị cắt giảm chỉ trong 6 tuần đầu năm.
Kỹ năng AI là “tấm vé” bước vào thị trường lao động
Trong bối cảnh làn sóng AI đang lan rộng trên toàn cầu, thị trường lao động Việt Nam không thể đứng ngoài xu hướng. Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, bà Đào Thu Thảo – Quản lý Marketing Tập đoàn GigaByte – cho rằng: Ứng dụng AI trong công việc hiện là yêu cầu cần thiết, đặc biệt với lao động trẻ. Nếu hai ứng viên có nền tảng chuyên môn tương đương, người thành thạo AI chắc chắn sẽ được các doanh nghiệp ưu tiên tuyển dụng.
Xu hướng tuyển dụng này không chỉ diễn ra tại Tập đoàn GigaByte, mà đang dần trở thành thực tế đòi hỏi tại tất cả các doanh nghiệp. AI không thay thế hoàn toàn con người, nhưng thay đổi tiêu chuẩn đánh giá năng lực nguồn nhân lực. Người lao động không chỉ cần chuyên môn, mà cần biết cách sử dụng công cụ để nâng cao hiệu suất công việc.
Đây cũng là lý do, hiện 80% doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam có hoạt động kinh doanh trên môi trường internet. Phần lớn trong số đó có nhu cầu ứng dụng AI vào sản xuất, kinh doanh. AI giúp doanh nghiệp tự động hóa tìm kiếm và sàng lọc khách hàng tiềm năng, phân tích dữ liệu hành vi để cá nhân hóa thông điệp tiếp thị, tối ưu hóa ngân sách quảng cáo và đo lường hiệu quả chiến dịch theo thời gian thực. Các chatbot thông minh có thể hỗ trợ khách hàng 24/7, rút ngắn thời gian phản hồi và nâng cao mức độ hài lòng.
Đặc biệt, trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt, khả năng tiết kiệm chi phí và gia tăng hiệu quả nhờ AI là yếu tố sống còn đối với mỗi doanh nghiệp. Và khi doanh nghiệp buộc phải tối ưu hóa, họ sẽ ưu tiên những người có khả năng khai thác công cụ này. Theo đó, biết sử dụng AI không còn là “điểm cộng”, mà dần trở thành “điểm chuẩn” của người lao động. Nói như bà Đào Thu Thảo: “AI chưa thể thay thế được con người, nhưng người biết ứng dụng AI trong công việc có thể thay thế được người không biết ứng dụng AI”.
Có thể thấy, AI đang tạo ra hai xu hướng song hành, một bên là nguy cơ mất việc với những vị trí không kịp thích nghi; và bên kia là cơ hội rộng mở cho những người biết tận dụng công nghệ để gia tăng giá trị bản thân. Thị trường lao động trong kỷ nguyên số không chỉ cạnh tranh bằng bằng cấp, mà cạnh tranh bằng khả năng thích ứng. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về tự đào tạo, cập nhật kỹ năng liên tục. Trong bối cảnh doanh nghiệp chuyển đổi số mạnh mẽ, sự chủ động của mỗi cá nhân sẽ quyết định vị thế của họ trong tổ chức.
Trước yêu cầu mới của thị trường lao động, hệ thống đào tạo trong nước cũng bắt đầu thay đổi. Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, PGS, TS Nguyễn An Thịnh, Trưởng Khoa Kinh tế phát triển, Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho biết, AI đang được ứng dụng toàn diện trong hoạt động đào tạo của nhà trường. AI được “nhúng” vào tất cả các học phần, từ việc sử dụng phần mềm hỗ trợ học tập đến mời chuyên gia công nghệ hướng dẫn sinh viên.
Đáng chú ý, từ năm học 2025-2026, Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) đã mở thêm chuyên ngành hệ thống thông tin kinh tế và khoa học dữ liệu để đào tạo chuyên sâu về AI, với các học phần liên quan đến lập trình, ứng dụng AI trong thương mại điện tử và phân tích dữ liệu. Theo đó, sinh viên cũng được khuyến khích tham gia các khóa học, cuộc thi liên quan đến AI nhằm tăng trải nghiệm thực tế. Đây là bước đi cần thiết để rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu doanh nghiệp.
Trong cuộc đua mới của thị trường lao động, thiếu kỹ năng AI có thể khiến người lao động mất đi cơ hội việc làm và ảnh hưởng đến thu nhập. Theo đó, nâng cao tư duy và kỹ năng AI sẽ gia tăng cơ hội cho người lao động trong kỷ nguyên số.
Nguồn: Báo Công Thương
