Hơn 94% kim ngạch nhập khẩu là tư liệu sản xuất. (Ảnh minh họa: TC)
(PLVN) – Sau 10 năm liên tiếp xuất siêu, cán cân thương mại hàng hóa đang đảo chiều khi Việt Nam ghi nhận nhập siêu trong 7 tháng đầu năm 2026. Điều này có đáng lo ngại? Liệu cán cân thương mại cả năm có quay trở lại trạng thái thâm hụt?
Kim ngạch xuất khẩu tăng 21,7%
Theo công bố của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), sau 7 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 659,58 tỷ USD, tăng 28,1% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu (XK) duy trì đà tăng 21,7%, nhưng kim ngạch nhập khẩu (NK) có tốc độ tăng nhanh hơn với mức tăng 34,8%. Điều này khiến cán cân thương mại tiếp tục ở trạng thái nhập siêu 20,52 tỷ USD.
Tính chung 7 tháng năm 2026, tổng kim ngạch XK hàng hóa đạt 319,53 tỷ USD. Khu vực FDI tiếp tục khẳng định vai trò chủ chốt khi đóng góp 255,89 tỷ USD, chiếm 80,1% tổng kim ngạch XK và tăng 26,4%. Trong khi đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 63,64 tỷ USD, chiếm tỷ trọng 19,9% và tăng trưởng ở mức 5,8%. Kim ngạch NK đạt 340,05 tỷ USD, tăng 34,8% so với cùng kỳ. Khu vực kinh tế trong nước nhập 92,14 tỷ USD, tăng 24,1%, trong khi khu vực FDI đạt 247,91 tỷ USD, tăng 39,2%.
Cơ cấu hàng NK tập trung chủ yếu vào nhóm hàng tư liệu sản xuất với trị giá 319,95 tỷ USD, chiếm tới 94,1% tổng kim ngạch. Trong nhóm này, máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng chiếm 56,9%, còn lại là nguyên, nhiên, vật liệu chiếm 37,2%. Ngược lại, nhóm hàng vật phẩm tiêu dùng chỉ chiếm tỷ trọng 5,9% với giá trị 20,1 tỷ USD.
Đáng chú ý, dù cán cân thương mại thâm hụt sau 7 tháng nhưng kim ngạch XK một số nhóm hàng và thị trường vẫn tăng đáng kể. Cụ thể, tổng giá trị XK nông, lâm, thủy sản 7 tháng đạt gần 42,8 tỷ USD, tăng 7,5% so với cùng kỳ năm ngoái.
Cùng với đó, kim ngạch XK sang Trung Quốc 7 tháng đạt 45,6 tỷ USD, tăng 30,7% so với cùng kỳ. Trong đó, ngoài nhóm hàng có thế mạnh từ trước như công nghiệp chế biến, máy tính và sản phẩm điện tử, máy móc thiết bị phụ tùng khác, xơ sợi… thì đà tăng trưởng đối với các nhóm hàng nông sản cũng rất ấn tượng như XK gỗ và sản phẩm gỗ tăng 46,5%, rau quả tăng 20%, thủy sản tăng gần 39%… so với cùng kỳ.
Nhìn nhập siêu từ cơ cấu hàng hóa
Chuyên gia về xuất khẩu Nguyễn Tuấn Việt – Tổng Giám đốc VietGo (Công ty chuyên tư vấn XK cho doanh nghiệp Việt) cho rằng, khi nói đến vấn đề nhập siêu, điều quan trọng hơn cả là phải nhìn vào cơ cấu của hàng NK. Nếu một quốc gia nhập siêu vì gia tăng NK hàng tiêu dùng hoặc hàng xa xỉ thì đó mới là tín hiệu đáng lo ngại. Ngược lại, nếu phần lớn kim ngạch NK đến từ máy móc, thiết bị, công nghệ, nguyên vật liệu, linh kiện phục vụ sản xuất hoặc đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng thì đây thực chất là khoản đầu tư cho năng lực tăng trưởng trong tương lai. “Trong khi đó, con số nhập siêu của chúng ta hiện nay chủ yếu phản ánh nhu cầu mở rộng sản xuất của doanh nghiệp và quá trình thúc đẩy đầu tư phát triển của nền kinh tế. Do đó, nhập siêu không thực sự đáng lo ngại” – ông Việt khẳng định.
Ngoài ra, theo ông Việt, một yếu tố khác cũng cần được xem xét là việc Chính phủ đang đẩy mạnh đầu tư công với hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm như đường cao tốc, cảng biển, sân bay, đường sắt, năng lượng… Những dự án này đòi hỏi lượng lớn máy móc, thiết bị, thép chuyên dụng, vật tư kỹ thuật và công nghệ phải NK. Đây đều là những khoản chi nhằm tạo ra tài sản quốc gia, nâng cao năng lực cạnh tranh lâu dài chứ không phải chi tiêu tiêu dùng.
“Từ thực tiễn hơn 20 năm xúc tiến thương mại quốc tế, tôi nhận thấy việc doanh nghiệp chủ động tăng NK nguyên liệu thường phản ánh kỳ vọng vào triển vọng thị trường và đơn hàng trong thời gian tới. Do đó, NK tăng mạnh một phần cho thấy doanh nghiệp đang gia tăng đầu vào phục vụ sản xuất, qua đó tạo dư địa cho XK trong thời gian tới” – ông Việt nói.
Đáng chú ý, ông Việt cho rằng, về dài hạn, điều cần quan tâm không chỉ là xuất siêu hay nhập siêu trong từng giai đoạn, mà là khả năng nâng cao giá trị gia tăng của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Nếu NK công nghệ, máy móc, nguyên vật liệu để mở rộng sản xuất, tạo ra những sản phẩm có hàm lượng kỹ thuật và giá trị gia tăng cao hơn, đồng thời từng bước nâng tỷ lệ nội địa hóa, thì nhập siêu trong giai đoạn đầu có thể được xem là khoản đầu tư cho tương lai.
“Ngay cả trong trường hợp cán cân thương mại cả năm 2026 vẫn ghi nhận nhập siêu thì điều đó cũng chưa hẳn là tín hiệu tiêu cực”, ông Việt nhấn mạnh và cho rằng, điều quan trọng là XK có tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, năng lực sản xuất của nền kinh tế có được cải thiện hay không. Đây mới là những yếu tố tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững và gia tăng nội lực của nền kinh tế.
Nhật Thu
Nguồn: baophapluat.vn
