Sự gia tăng nhanh của điện gió, điện mặt trời đang làm thay đổi phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia, đòi hỏi thêm các giải pháp lưu trữ năng lượng.
Mức phụ tải cao kỷ lục
Trong thời gian qua, mặc dù mới đầu hè, chưa xảy ra nắng nóng gay gắt, tuy nhiên hệ thống điện quốc gia liên tiếp ghi nhận các mức phụ tải cao kỷ lục. Song song với áp lực tăng trưởng nhu cầu điện, hệ thống điện quốc gia cũng chịu nhiều áp lực khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng nhanh, chiếm khoảng 28% tổng công suất đặt.
Ngay trong tháng 5/2026 mặc dù chưa bước vào nắng nóng, tuy nhiên hệ thống tiếp tục ghi nhận phụ tải điện thiết lập đỉnh mới.
Để hệ thống điện có thể hấp thụ ngày càng nhiều năng lượng tái tạo nhưng vẫn vận hành an toàn, ổn định trong điều kiện nhu cầu sử dụng điện tăng cao tập trung vào buổi tối từ 17h30 đến 22h30 trong các ngày từ thứ Hai đến thứ Bảy – khung thời gian nguồn điện mặt trời giảm mạnh đã đặt ra thách thức lớn cho công tác vận hành hệ thống điện quốc gia.
Ông Nguyễn Bá Hoài – Phó Trưởng phòng, Phụ trách Phòng Năng lượng tái tạo, Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO) cho biết, hiện tổng công suất đặt của các nguồn năng lượng tái tạo đã đạt khoảng 22.000 MW, chiếm khoảng 28% tổng công suất đặt của hệ thống điện quốc gia. Đây là tỷ trọng rất lớn và tác động ngày càng rõ nét tới công tác vận hành hệ thống điện.
Theo ông Hoài, thách thức lớn nhất hiện nay đến từ sự biến động của các nguồn điện tái tạo. Điện gió và điện mặt trời phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện thời tiết như bức xạ mặt trời và tốc độ gió, khiến công suất phát thay đổi rất nhanh trong thời gian ngắn. Có thời điểm, công suất các nguồn tái tạo biến động tới 1.000 – 2.000 MW chỉ trong vòng một giờ, tạo áp lực rất lớn đối với công tác điều độ và bảo đảm ổn định hệ thống điện quốc gia.
Để ứng phó với thách thức này, NSMO đã triển khai nhiều giải pháp nâng cao năng lực dự báo nguồn năng lượng tái tạo. Hiện đơn vị đang sử dụng đồng thời hai nguồn là dữ liệu dự báo quốc tế và tự xây dựng thêm các mô hình dự báo riêng. Trên cơ sở đó, NSMO lựa chọn, đối chiếu và tối ưu dữ liệu từ nhiều nguồn nhằm phục vụ hiệu quả cho công tác lập kế hoạch vận hành và điều độ thời gian thực. Ngoài ra, NSMO cũng gặp các khó khăn khác đến từ sự phát triển nhanh của các nguồn điện phân tán, đặc biệt là điện mặt trời mái nhà.
Ông Nguyễn Bá Hoài chia sẻ thông tin về tình hình vận hành hệ thống điện trong điều kiện năng lượng tái tạo chiếm tỷ trọng cao.
Theo ông Nguyễn Bá Hoài, hiện số lượng hệ thống điện mặt trời mái nhà đưa vào vận hành ngày càng lớn, tuy nhiên dữ liệu về công suất lắp đặt, tình trạng vận hành và sản lượng phát điện vẫn chưa được cập nhật đầy đủ, gây khó khăn cho công tác điều độ hệ thống điện.
“NSMO rất cần các thông tin chính xác về công suất lắp đặt điện mặt trời mái nhà để có cơ sở tính toán sản lượng phát điện, đánh giá tác động tới hệ thống điện quốc gia cũng như các hệ thống điện khu vực. Đây là dữ liệu đầu vào đặc biệt quan trọng cho công tác vận hành trong thời gian tới”, ông Hoài nhấn mạnh.
Pin lưu trữ trở thành “trụ đỡ” của hệ thống điện
Ông Nguyễn Bá Hoài cho biết, hiện tổng công suất điện mặt trời trong hệ thống điện Việt Nam đã đạt khoảng 18.000 MW, trong đó điện mặt trời mái nhà khoảng 9.000 MW và điện mặt trời quy mô lớn khoảng 9.000 MW. Quy mô phát triển lớn của nguồn điện này đã làm thay đổi đáng kể biểu đồ phụ tải và phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia.
Hiện điện mặt trời mái nhà đang gia tăng nhanh chóng tại nhiều địa phương trên cả nước.
Theo ông Hoài, vào thời điểm giữa trưa, đặc biệt trong các ngày nghỉ lễ hoặc cuối tuần, khi điện mặt trời phát công suất cao nhưng nhu cầu tiêu thụ điện thấp, hệ thống điện có thể xảy ra tình trạng thừa nguồn và quá tải trên một số tuyến đường dây truyền tải 500 kV. Ngược lại, vào buổi tối – thời điểm nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh từ khoảng 17h30 đến 22h, công suất điện mặt trời suy giảm nhanh, gây áp lực lớn lên hệ thống điện.
Trong bối cảnh đó, phát triển hệ thống pin lưu trữ là giải pháp đặc biệt quan trọng, việc bổ sung pin tích trữ sẽ giúp hấp thụ phần công suất dư thừa vào buổi trưa và phát điện trở lại vào giờ cao điểm buổi tối, qua đó góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện, hạn chế quá tải lưới truyền tải và nâng cao khả năng hấp thụ các nguồn năng lượng tái tạo.
“Đây là bài toán chung không chỉ của Việt Nam mà của nhiều hệ thống điện trên thế giới. Thực tế quốc tế cho thấy, giải pháp pin lưu trữ đã được triển khai rộng rãi và mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc xử lý tình trạng thừa nguồn vào buổi trưa và thiếu công suất vào giờ cao điểm tối”, ông Hoài khẳng định.
Hệ thống BESS lưu trữ được doanh nghiệp đầu tư đồng bộ với hệ thống điện mặt trời áp mái. Ảnh: Thanh Hương
Liên quan đến phát triển nguồn điện phân tán và điều hành phụ tải, ông Nguyễn Quốc Trung – Phó Tổng giám đốc NSMO đánh giá, Chỉ thị số 10/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà được ban hành ngày 30/3/2026 sẽ tạo ra những thay đổi căn bản trong điều hành về các nguồn điện phân tán và công tác quản lý phụ tải, coi phụ tải là một nguồn lực để đảm bảo an ninh cung cấp điện trong cả ngắn và dài hạn.
Trên cơ sở Chỉ thị số 10, NSMO đã có báo cáo, đề xuất Bộ Công Thương nghiên cứu cơ chế điều chỉnh linh hoạt khung giờ cao điểm phụ tải theo hướng phù hợp hơn với thực tế vận hành hệ thống điện hiện nay. Việc điều chỉnh khung giờ cao điểm từ buổi sáng sang buổi tối được đánh giá sẽ tạo ra hai tác động quan trọng đối với công tác điều hành nguồn và phụ tải của hệ thống điện quốc gia.
Ông Nguyễn Quốc Trung (phải) thông tin về tình hình phụ tải của một số khu vực trong thời gian qua.
Ông Trung phân tích, vào ban ngày, hệ thống điện có thể tận dụng tối đa nguồn điện mặt trời để đáp ứng nhu cầu phụ tải, trong khi đó, vào buổi tối – thời điểm điện mặt trời không còn phát điện và nguồn điện gió có độ ổn định chưa cao. Việc áp dụng cơ chế giá điện theo giờ cao điểm sẽ góp phần điều tiết hành vi sử dụng điện theo hướng tiết kiệm, hiệu quả hơn, qua đó giảm áp lực phụ tải đỉnh cho hệ thống điện quốc gia, đồng thời bảo đảm cung ứng đủ điện cho nền kinh tế với chi phí hợp lý.
“Đặc biệt, nếu các hộ tiêu thụ hoặc doanh nghiệp đầu tư hệ thống pin lưu trữ (BESS) quy mô lớn, lượng điện mặt trời dư thừa vào ban ngày có thể được tích trữ để sử dụng vào buổi tối. Điều này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả khai thác nguồn năng lượng tái tạo tại chỗ, đồng thời hỗ trợ hệ thống điện quốc gia vận hành an toàn, ổn định và kinh tế hơn”, ông Nguyễn Quốc Trung nhấn mạnh.
Theo lãnh đạo NSMO, việc khuyến khích phát triển pin lưu trữ tại Việt Nam là chủ trương đúng đắn, không chỉ giúp hệ thống điện vận hành an toàn, ổn định hơn mà còn tạo điều kiện nâng cao tỷ trọng năng lượng tái tạo trong cơ cấu nguồn điện quốc gia trong thời gian tới.
Nguồn:congthuong.vn
