Trước những kẽ hở trong chuỗi cung ứng đã biến bếp ăn trường học thành đích đến của thực phẩm bẩn, việc ứng dụng mã QR, giám sát trực tuyến và siết chặt chế tài hình sự không chỉ là cách lấy lại lòng tin của phụ huynh mà còn là giải pháp sống còn để bảo vệ thế hệ tương lai.
LTS: Vừa qua, Công an TP. Hà Nội đã triệt phá đường dây giết mổ lợn bệnh với quy mô lớn. Kinh hoàng hơn, trong số gần 300 tấn thịt bẩn bị tuồn ra thị trường từ đầu năm 2026, có một lượng lớn đã len lỏi vào bếp ăn của nhiều trường học thông qua các đơn vị cung ứng.
Trước thực trạng sức khỏe của hàng nghìn trẻ em bị đe dọa nghiêm trọng bởi “thực phẩm bẩn“, Tạp chí Trẻ em Việt Nam khởi đăng chuyên đề: “Chặn thực phẩm bẩn vào trường học: Ai đang kiểm soát bữa ăn của trẻ?”.
Chuyên đề đi sâu phân tích những kẽ hở trong chuỗi cung ứng, làm rõ trách nhiệm của nhà trường, nhà cung cấp, vai trò của phụ huynh và cơ quan quản lý, đề xuất giải pháp minh bạch hóa bữa ăn học đường, bảo vệ sự phát triển bền vững của thế hệ tương lai.
Bài 3: Lá chắn kiểm dịch bếp ăn bị chọc thủng: Cần “luật hóa” đến số hoá bữa học đường
***
Khi phụ huynh mất niềm tin
Vụ việc gần 300 tấn thịt lợn bệnh bị tuồn vào bếp ăn của 26 trường công lập và nhiều trường mầm non tại Hà Nội đã gây rúng động dư luận, đẩy hàng nghìn phụ huynh vào trạng thái hoang mang và phẫn nộ tột độ khi niềm tin vào an toàn học đường bị đổ vỡ.
Theo điều tra từ cơ quan chức năng, số thực phẩm độc hại này được thu gom từ nguồn lợn ốm, lợn dịch, sau đó qua khâu giết mổ và “phù phép” dán nhãn “thịt sạch” để phân phối qua các công ty trung gian vào trường học.
Đáng phẫn nộ hơn, hành vi trục lợi bất chính này còn có sự tiếp tay của một số cán bộ kiểm dịch thông qua việc cấp giấy chứng nhận sai lệch, trực tiếp vô hiệu hóa hệ thống kiểm soát và tạo điều kiện cho thực phẩm bẩn “qua mặt” các rào cản kỹ thuật để đi vào bữa ăn của trẻ nhỏ.
Nhiều phụ huynh bày tỏ sự lo lắng về nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe học sinh trước thông tin thịt heo bệnh được cung cấp cho bếp trường học.
Từng đặt niềm tin tuyệt đối vào hệ thống giám sát của nhà trường, chị Nguyễn Khánh Ly, phụ huynh có con học tại phường Hà Đông, Hà Nội cho biết bản thân cảm thấy sốc khi nhận ra thực phẩm bẩn vẫn có “kẽ hở” để tiếp cận học sinh.
Chị chia sẻ: “Trước đây, tôi tin rằng bữa ăn của con đã được kiểm soát chặt chẽ, nhưng thực tế cho thấy mọi quy trình có thể chỉ nằm trên giấy tờ. Khi thịt bệnh vẫn có thể vào đến trường học, phụ huynh hoàn toàn mù mờ về chất lượng bữa ăn mỗi ngày của con em mình”.
Theo chị Hương, mối nguy lớn nhất không chỉ nằm ở miếng thực phẩm bẩn hữu hình, mà là sự đứt gãy và thiếu minh bạch trong chuỗi cung ứng. Khi thực phẩm phải đi qua quá nhiều đơn vị trung gian từ khâu giết mổ đến phân phối, chỉ cần một “mắt xích” lỏng lẻo hoặc trục lợi, toàn bộ hệ thống an toàn sẽ bị vô hiệu hóa.
Đáng chú ý, chị Hương cũng chỉ ra một thực tế khách quan: Nhiều nhà trường có thể trở thành “nạn nhân” của các chiêu trò lừa đảo tinh vi. Nếu bên cung cấp cố tình trà trộn hàng kém chất lượng nhưng vẫn giữ mức giá thị trường và làm giả giấy tờ, bản thân nhà trường cũng khó lòng phân biệt được thật giả nếu thiếu các nghiệp vụ kiểm tra chuyên sâu.
Trước thực trạng này, chị Hương đưa ra những kiến nghị nhằm siết chặt quản lý như nhà trường và đơn vị cung cấp thực phẩm phải công khai chi tiết danh mục nhà cung cấp, nguồn gốc thực phẩm theo từng ngày và từng lô hàng cụ thể. Tất cả các cơ sở nấu ăn phải chứng minh được hóa đơn đầu vào và đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh.
Đồng thời, nhà trường và các cơ quan chức năng phải thực hiện kiểm tra bất ngờ tại các cơ sở giết mổ, sản xuất và cung ứng thay vì kiểm tra theo lịch hẹn trước. Nếu phát hiện vi phạm, cần thực hiện niêm phong và đóng cửa vĩnh viễn đơn vị cung ứng. Bên cạnh đó, thay vì chỉ theo dõi qua báo cáo định kỳ, phụ huynh cần được trao quyền tham gia giám sát thực tế tại bếp ăn nhà trường.
Sau vụ 300 tấn thịt lợn bệnh tuồn ra thị trường, vào các bếp ăn, phụ huynh đồng loạt yêu cầu nhà trường cung cấp thông tin trung thực, minh bạch (Ảnh: Thùy Linh).
Anh Trần Minh Quang, phụ huynh có 2 con theo học tại một trường tiểu học phường Chương Mỹ nhận định, lỗ hổng không nằm ở việc thiếu quy định mà nằm ở khâu thực thi và giám sát. Theo vị phụ huynh này, đã đến lúc phải xây dựng một Bộ tiêu chuẩn dinh dưỡng học đường mang tính pháp lý cao, thay vì chỉ dừng lại ở các thông tư hay hướng dẫn mang tính nội bộ.
“Chúng ta cần tiến tới luật hóa dinh dưỡng học đường. Phải có quy định rõ ràng về trách nhiệm của từng mắt xích: từ đơn vị cung cấp, đơn vị trung gian cho đến nhà trường. Nếu không có chế tài cụ thể, tình trạng ‘cha chung không ai khóc’ sẽ còn tiếp diễn,” anh nhấn mạnh.
Trách nhiệm thuộc về ai khi “hàng rào” kiểm dịch bị chọc thủng?
PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, Chuyên gia Công nghệ thực phẩm khẳng định việc bóc tách trách nhiệm của các bên trong chuỗi cung ứng là yếu tố then chốt để giải quyết tận gốc vấn đề.
Theo ông, “mắt xích” đầu tiên phải chịu trách nhiệm là hệ thống quản lý nông nghiệp, chăn nuôi và thú y. Đây là nơi kiểm soát dịch bệnh từ nguồn; theo quy định, vật nuôi mắc bệnh bắt buộc phải tiêu hủy thay vì đưa vào sử dụng. Nếu quy trình này được thực thi nghiêm túc, thịt bệnh hoàn toàn không có cơ hội tiếp cận thị trường.
Kế đến là lỗ hổng trong khâu kiểm dịch và quản lý an toàn thực phẩm. Ông đặt dấu hỏi lớn về tính thực chất của việc đóng dấu kiểm dịch: Liệu quy trình này được thực hiện đầy đủ hay chỉ là hình thức, và năng lực chuyên môn của lực lượng chức năng đến đâu?
PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh – chuyên gia Công nghệ thực phẩm, nguyên giảng viên Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm (Đại học Bách khoa Hà Nội).
PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh chỉ ra rằng, việc kiểm dịch qua loa, thiếu sót hoặc năng lực hạn chế trong hệ thống chính là nguyên nhân khiến các “hàng rào” kỹ thuật của Nhà nước bị vô hiệu hóa, đẩy người tiêu dùng vào thế khó khi không thể tự nhận biết thực phẩm bẩn.
Riêng đối với môi trường giáo dục, chuyên gia nhấn mạnh trách nhiệm cao nhất thuộc về Ban giám hiệu nhà trường. Với các đơn vị tổ chức bán trú, việc kiểm soát nguồn thực phẩm đầu vào không chỉ là nhiệm vụ mà là yêu cầu bắt buộc. Nhà trường phải có bộ phận chuyên trách, cơ chế giám sát thực tế thay vì chỉ tin vào hồ sơ.
Ông khẳng định: Bên cạnh việc dạy học, đảm bảo an toàn sức khỏe cho học sinh là sứ mệnh của nhà trường. Do đó, cần làm rõ trách nhiệm của từng cá nhân, bộ phận trong việc để thực phẩm bẩn lọt vào bếp ăn. Việc truy cứu trách nhiệm không chỉ để xử lý sai phạm trước mắt mà còn là tiền đề để siết chặt quản lý, xây dựng “lá chắn” bảo vệ sức khỏe cộng đồng và thế hệ tương lai.
Số hóa giám sát bữa ăn: “Đường cao tốc” nâng tầm vóc thế hệ trẻ
Dưới góc nhìn của chuyên gia y tế, PGS.TS. Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm tư vấn, Phục hồi dinh dưỡng và Kiểm soát béo phì, Viện Dinh dưỡng Quốc gia khẳng định dinh dưỡng học đường cần được coi là một “hạ tầng mềm quốc gia”. Ông nhấn mạnh đây không chỉ là câu chuyện về những bữa ăn đơn lẻ, mà là một hệ sinh thái đồng bộ nơi chính sách, khoa học và thị trường phải vận hành nhịp nhàng.
Theo PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng, nếu được đầu tư và quản lý đúng tầm, dinh dưỡng học đường sẽ trở thành “đường cao tốc âm thầm” giúp nâng cao tầm vóc, thể lực và trí tuệ cho các thế hệ người Việt tương lai.
Để lấy lại và củng cố niềm tin đã bị rạn nứt của phụ huynh, PGS.TS. Nguyễn Trọng Hưng cho rằng hệ thống giáo dục và các đơn vị cung ứng phải thực hiện bằng được “kiềng ba chân”: Truy xuất nguồn gốc minh bạch, kiểm soát vệ sinh thực phẩm tuyệt đối và công khai giá trị dinh dưỡng trong từng thực đơn.
Trong bối cảnh công nghệ phát triển, ông đề xuất việc ứng dụng các giải pháp số hóa như mã QR cho từng suất ăn và hệ thống giám sát bếp ăn trực tuyến. Việc áp dụng công nghệ vào quản lý không chỉ giúp phụ huynh dễ dàng theo dõi chất lượng bữa ăn của con em mình mọi lúc mọi nơi mà còn là cơ sở để chương trình dinh dưỡng học đường phát triển bền vững và nhân văn hơn.
Bà Trần Thị Dung – Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam nhấn mạnh vai trò của công tác tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức.
Với góc nhìn của tổ chức bảo vệ quyền lợi cộng đồng, bà Trần Thị Dung – Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam nhấn mạnh vai trò của công tác tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức, giúp người tiêu dùng hiểu rõ quyền hạn và trách nhiệm của mình. Trong đó, chính quyền cơ sở cấp xã, phường phải đóng vai trò là “cánh tay nối dài”, là đầu mối tiếp nhận trực tiếp các phản ánh về vi phạm an toàn thực phẩm từ người dân.
Nhiều ý kiến của các đại biểu Quốc hội cho rằng, vai trò giám sát của người dân và các tổ chức xã hội cũng vô cùng quan trọng. Khi người tiêu dùng, phụ huynh và nhà trường chủ động giám sát, phản ánh kịp thời các dấu hiệu vi phạm, cơ quan chức năng sẽ có thêm thông tin để xử lý sớm, hạn chế rủi ro.
Siết chặt chế tài và trách nhiệm quản lý để chặn đứng đường dây thực phẩm bẩn vào trường học
Dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Thị Thu (Đoàn Luật sư Hà Nội) nhận định hệ thống pháp luật hiện hành vốn đã có những quy định nghiêm khắc đối với hành vi kinh doanh thực phẩm bẩn. Điển hình là Điều 317 Bộ luật Hình sự 2015 với mức án cao nhất lên đến 20 năm tù. Tuy nhiên, vụ việc 300 tấn thịt lợn bệnh xâm nhập bếp ăn trường học đã cho thấy tính cấp thiết của việc phải rà soát và thắt chặt hơn nữa các chế tài hiện có.
Để tăng tính răn đe, Luật sư Thu đề xuất cần nâng mức hình phạt đối với những vi phạm đặc biệt nghiêm trọng lên khung tù chung thân. Song song đó, các biện pháp bổ trợ như tăng mức phạt hành chính, tước giấy phép kinh doanh vĩnh viễn và kéo dài thời hạn đình chỉ hoạt động cũng cần được thực hiện quyết liệt nhằm triệt tiêu động cơ trục lợi.
Theo nữ luật sư, vấn đề cốt lõi khiến thực phẩm bẩn vẫn tràn lan không chỉ nằm ở chế tài mà còn do lỗ hổng trong quản lý nhà nước. Việc hàng trăm tấn thịt bệnh có thể “lọt lưới” kiểm dịch chứng tỏ hệ thống giám sát đang bị tê liệt, thậm chí có dấu hiệu tiêu cực, bao che. Nếu cán bộ thực thi thiếu trách nhiệm hoặc bị mua chuộc, mọi hình phạt nặng nề nhất cũng trở nên vô hiệu.
Vì vậy, bà Thu nhấn mạnh giải pháp căn cơ là phải siết chặt trách nhiệm của lực lượng kiểm dịch và chính quyền địa phương, đồng thời đẩy mạnh kiểm tra đột xuất và ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc. Đặc biệt, cần xử lý hình sự nghiêm minh cả bên kinh doanh lẫn các cán bộ tha hóa với tội danh thiếu trách nhiệm hoặc nhận hối lộ. Khi lợi nhuận từ thực phẩm bẩn vẫn cao hơn mức xử phạt, việc cải cách hệ thống giám sát và phòng ngừa từ gốc mới là yếu tố quyết định để ngăn chặn những thảm họa tương tự tái diễn./.
Nguồn:treemvietnam.net.vn
