Kết luận 18 đặt ra yêu cầu đổi mới quản trị đầu tư công, vốn ngân sách phải được phân bổ theo hiệu quả kinh tế – xã hội, trách nhiệm thực thi phải được cá thể hóa…
Kết luận số 18-KL/TW của Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 – 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng “2 con số” đã gợi mở tư duy điều hành mới đối với hoạt động đầu tư công.
Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng chủ trì Hội nghị toàn quốc về đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công năm 2026.
Việc đánh giá nguồn vốn ngân sách giờ đây không thể bó hẹp ở tốc độ giải ngân, mà phải dựa trên hiệu quả kinh tế – xã hội của từng dự án, từng đồng vốn được đưa vào nền kinh tế.
Trên tinh thần đó, tại Hội nghị toàn quốc về đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 diễn ra ngày 24/4, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã yêu cầu các bộ, ngành, địa phương rà soát chặt chẽ việc phân bổ và giải ngân kế hoạch vốn năm 2026.
Những chỉ đạo tại hội nghị cho thấy, cách điều hành đang chuyển mạnh sang siết kỷ luật vốn ngân sách, khắc phục tình trạng bố trí dàn trải, nâng trách nhiệm người đứng đầu và gắn quyết định phân bổ với hạch toán hiệu quả kinh tế – xã hội.
Nguồn lực đầu tư từ ngân sách phải đóng vai trò dẫn dắt phát triển, kiến tạo hạ tầng, khai mở không gian tăng trưởng và làm “vốn mồi” để huy động thêm nguồn lực ngoài nhà nước. Dòng vốn này không thể bị chia mỏng, “sa lầy” trong những danh mục kéo dài hoặc chỉ nhằm hoàn thành tỷ lệ giải ngân trên báo cáo.
Giải ngân phải đo bằng hiệu quả
Theo kế hoạch, vốn đầu tư công năm 2026 được phân bổ hơn 1 triệu tỷ đồng, chiếm gần 35,5% tổng chi ngân sách nhà nước, cao hơn mức 30,6% của năm 2025.
Theo Bộ Tài chính, hết quý I/2026, tỷ lệ giải ngân đạt 11% kế hoạch Thủ tướng giao, nhỉnh hơn mức 9,7% của cùng kỳ năm trước. Đến ngày 15/4, tổng vốn đã giải ngân đạt gần 127.400 tỷ đồng, tương đương 12,6% kế hoạch; trong đó, vốn ngân sách trung ương đạt hơn 34.800 tỷ đồng, vốn ngân sách địa phương đạt trên 92.500 tỷ đồng.
Tiến độ thực hiện kế hoạch vốn bình quân đã có cải thiện. Tuy nhiên, thông điệp được Chính phủ nhấn mạnh hơn cả là không chạy theo thành tích giải ngân bằng mọi giá. Tốc độ phải đi cùng chất lượng công trình, an toàn lao động, phòng chống tham nhũng, tiêu cực, thất thoát và lãng phí. Mỗi quyết định đầu tư, mỗi phương án phân bổ vốn cần được đặt lên bàn cân kinh tế – xã hội, đúng với tinh thần Kết luận 18 của Hội nghị Trung ương 2.
Đó là điểm khác biệt so với cách tiếp cận trước đây. Nhiều năm qua, đầu tư công thường bị ám ảnh bởi tỷ lệ giải ngân, nếu chậm thì bị phê bình, nhanh thì được ghi nhận. Cách nhìn ấy cần thiết, nhưng chưa đủ.
Giá trị giải ngân tự thân không trả lời được những câu hỏi lớn hơn, rằng dự án có thật sự cần thiết không, công trình hoàn thành rồi sẽ phục vụ ai, tạo ra giá trị gì, có thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, việc làm, sinh kế và mở thêm dư địa phát triển hay không.
Muốn đi vào danh mục, dự án cần chứng minh được tính cấp thiết, khả năng triển khai, giá trị kinh tế – xã hội và tác động phát triển.
Xuất phát từ tinh thần bố trí vốn tập trung, có trọng điểm, tránh dàn trải, manh mún, Chính phủ đã yêu cầu rà soát lại danh mục đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 – 2030. Mục tiêu tiên quyết là phải giảm ít nhất 30% tổng số dự án so với giai đoạn 2021 – 2025, áp dụng ở cả Trung ương và địa phương.
Điều này đồng nghĩa khâu lựa chọn dự án sẽ cần nghiêm ngặt hơn. Muốn đi vào danh mục, dự án cần chứng minh được tính cấp thiết, khả năng triển khai, giá trị kinh tế – xã hội và tác động phát triển. Nói cách khác, phải trả lời được câu hỏi có thật sự đáng để ngân sách ưu tiên hay không, đúng với là tinh thần định hướng mà Kết luận 18 gợi mở.
Để cụ thể hóa cách làm này, Bộ Tài chính cùng các bộ, cơ quan và địa phương được giao hoàn thành hướng dẫn phân bổ vốn theo kết quả đầu ra ngay trong tháng 4/2026, trên cơ sở Kết luận 18-KL/TW của Trung ương, Nghị quyết 109/NQ-CP của Chính phủ và Chỉ thị 16/CT-TTg ngày 23/4 của Thủ tướng.
Bộ Tài chính cũng được giao tham mưu Chính phủ có văn bản gửi Kiểm toán Nhà nước, đề nghị khi kiểm toán cần xem xét hiệu quả dự án, thay vì chỉ dừng ở kiểm tra tính tuân thủ. Cơ quan này còn phải nghiên cứu phương án chấm điểm KPI đối với nhiệm vụ giải ngân vốn đầu tư công, báo cáo Thủ tướng trước ngày 15/5.
Trách nhiệm phải gọi đúng người
Bên cạnh yêu cầu về chất lượng, Kết luận 18 còn đặt ra vấn đề trách nhiệm thực thi trong mỗi khâu của đầu tư công. Dự án ì ạch, nguồn vốn nằm chờ, thủ tục kéo dài, nếu cuối cùng chỉ quy về “trách nhiệm tập thể” thì rất khó tạo chuyển biến.
Vì vậy, trách nhiệm tập thể vẫn cần được nêu cao, nhưng không thể là “tấm bình phong” làm mờ vai trò của cá nhân. Người đứng đầu, lãnh đạo phụ trách, cán bộ theo dõi dự án phải được giao việc cụ thể, có đầu việc rõ ràng, có thời hạn, có kết quả để kiểm đếm, lượng hóa. Chính kết quả ấy sau đó trở thành căn cứ đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ theo Quy định 366-QĐ/TW của Bộ Chính trị.
Đối với những ban quản lý dự án, đơn vị tư vấn, nhà thầu, cán bộ, công chức, viên chức yếu về chuyên môn, thiếu trách nhiệm hoặc không đáp ứng yêu cầu phải được thay thế. Sai phạm, biểu hiện tiêu cực trong quản lý và sử dụng vốn đầu tư công phải bị xử lý nghiêm, giữ kỷ luật, kỷ cương và củng cố đạo đức công vụ trong thực thi nhiệm vụ.
Từ kinh nghiệm tháo gỡ, xử lý các dự án tồn đọng, kéo dài, Thủ tướng đặt ra câu hỏi đáng suy ngẫm: có những việc rất khó, rất phức tạp vẫn có thể xử lý nhanh khi có quyết tâm và chỉ đạo sát sao, vậy vì sao việc triển khai các dự án đầu tư công lại không thể tăng tốc?
Câu hỏi ấy hướng thẳng vào điểm nghẽn của khâu thực thi, do không ít dự án chậm không hẳn vì thiếu cơ chế, mà vì thiếu quyết liệt, thiếu phối hợp và thiếu người chịu trách nhiệm đến cùng.
Cá nhân hóa trách nhiệm là chìa khóa quan trọng để giải quyết bài toán đầu tư công. Phải có người theo sát mỗi dự án, có đầu mối xử lý từng vướng mắc, ai làm tốt, làm không tốt đều được kiểm soát dựa trên KPI, đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ, kỷ luật điều hành từ đó mới có thể chuyển từ yêu cầu trên văn bản thành áp lực thật trong thực tế.
Nguồn:congthuong.vn
