Ghi hình vụ việc bạo lực học đường để cung cấp cho cơ quan chức năng là hành vi cần thiết nhằm bảo vệ nạn nhân và hỗ trợ xử lý vi phạm. Tuy nhiên, việc tự ý đăng tải các hình ảnh, video liên quan đến trẻ em lên mạng xã hội có thể xâm phạm quyền riêng tư và kéo theo nhiều hệ lụy pháp lý.
Không có chứng cứ điện tử, nhiều vụ bạo lực học đường khó xử lý triệt để
Trao đổi với PV Tạp chí Trẻ em Việt Nam, Ths, Luật sư Ngô Thế Hiệp – Giám đốc Công ty Luật TNHH Bắc Hà Nội nhận định, trong quá trình tham gia giải quyết các vụ việc liên quan đến bạo lực học đường, một trong những khó khăn lớn nhất đối với cơ quan chức năng và nhà trường là việc thu thập chứng cứ. Người thực hiện hành vi vi phạm phần lớn là người chưa thành niên nên thường có tâm lý che giấu hoặc phủ nhận hành vi, trong khi nạn nhân lại rơi vào trạng thái hoảng loạn, lo sợ, dẫn đến việc cung cấp thông tin không đầy đủ hoặc thiếu chính xác.
Do đó, khi thiếu các chứng cứ điện tử, quá trình xác minh và xử lý vụ việc có thể gặp nhiều khó khăn, thậm chí không đủ căn cứ pháp lý để áp dụng các biện pháp xử phạt. Điều này không chỉ làm gia tăng nguy cơ bỏ lọt hành vi vi phạm mà còn ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của nạn nhân, trong đó có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.
Điều 144 Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 xác định, mọi công dân đều có quyền và trách nhiệm tố giác tội phạm, hành vi vi phạm pháp luật. Trong bối cảnh đó, việc ghi lại hình ảnh, video vụ việc có thể được xem là một hình thức thu thập tài liệu, chứng cứ nhằm hỗ trợ quá trình tố giác và xử lý vi phạm.
Theo ông Hiệp, dưới góc độ pháp lý, hình ảnh và video ghi lại diễn biến vụ việc được xác định là dữ liệu điện tử theo quy định tại Điều 99 Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015. Đây là nguồn chứng cứ khách quan, có giá trị quan trọng trong quá trình xác minh, xử lý vụ việc.
Cụ thể, hình ảnh và video giúp cơ quan chức năng đánh giá chính xác tính chất, mức độ hành vi để làm căn cứ định tội, định khung hình phạt; xác định rõ vai trò của từng cá nhân tham gia, từ người khởi xướng, người trực tiếp thực hiện đến người giúp sức hoặc tiếp tay. Đồng thời, đây cũng là cơ sở quan trọng để ngăn ngừa tình trạng oan sai hoặc bỏ lọt hành vi vi phạm, hạn chế các lời khai thiếu trung thực, qua đó bảo đảm việc áp dụng các biện pháp xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc khởi tố hình sự được thực hiện đúng quy định pháp luật.
Theo Luật sư Ngô Thế Hiệp, nếu những người chứng kiến vì tâm lý e ngại, lo sợ bị trả thù hoặc liên lụy mà không ghi nhận lại diễn biến sự việc, xã hội có thể đánh mất nguồn chứng cứ khách quan được hình thành ngay tại thời điểm xảy ra vụ việc.
Cần phân biệt giữa thu thập chứng cứ và phát tán clip bạo lực học đường
Tuy nhiên, luật sư Ngô Thế Hiệp nhấn mạnh cần phân biệt rõ giữa hành vi ghi hình để thu thập chứng cứ phục vụ tố giác, xử lý vi phạm với hành vi đăng tải, phát tán các hình ảnh, video đó lên mạng xã hội.
Theo ông Hiệp, việc ghi hình, lưu giữ dữ liệu để tố giác hành vi vi phạm là quyền và trách nhiệm của công dân, được điều chỉnh và bảo vệ bởi Điều 144 Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 và Luật Tố cáo năm 2018. Trong trường hợp này, hình ảnh, video được xem là dữ liệu điện tử phục vụ quá trình xác minh, giải quyết vụ việc theo trình tự pháp luật và chỉ nên được cung cấp cho các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền như công an, viện kiểm sát hoặc ban giám hiệu nhà trường.
Ngược lại, việc tự ý đăng tải, chia sẻ các hình ảnh, video bạo lực học đường lên mạng xã hội là hành vi công khai thông tin cá nhân của người khác trước công chúng, tiềm ẩn nguy cơ xâm phạm quyền đối với hình ảnh, quyền riêng tư và các quyền nhân thân khác theo quy định tại Điều 32 Bộ luật Dân sự năm 2015 về “Quyền của cá nhân đối với hình ảnh”.
Theo quy định của pháp luật, trẻ em là nhóm đối tượng được ưu tiên bảo vệ đặc biệt. Dù là nạn nhân hay người thực hiện hành vi vi phạm, các em đều có quyền được bảo vệ về hình ảnh, đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và danh dự, nhân phẩm. Những quyền này được ghi nhận tại Điều 38 Bộ luật Dân sự năm 2015 và Điều 21 Luật Trẻ em năm 2016.
Vì vậy, việc tự ý đăng tải các hình ảnh, video có thể nhận diện rõ danh tính trẻ em lên mạng xã hội mà không có sự đồng ý hoặc không thuộc trường hợp pháp luật cho phép tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý. Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm và hậu quả gây ra, người đăng tải có thể bị xử phạt vi phạm hành chính, buộc bồi thường thiệt hại dân sự hoặc thậm chí bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu hành vi xâm phạm quyền về hình ảnh, quyền riêng tư, danh dự, nhân phẩm của trẻ em hoặc gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với người bị ảnh hưởng.
“Điều đáng phê phán không phải là hành vi ghi hình, mà là việc quay clip với tâm lý cổ vũ, kích động hoặc phát tán lên mạng xã hội nhằm thu hút sự chú ý. Khi đó, hình ảnh của nạn nhân tiếp tục bị lan truyền, khiến các em phải gánh chịu thêm tổn thương về tâm lý, danh dự và quyền riêng tư”, luật sư Hiệp phân tích.
Theo Luật sư Ngô Thế Hiệp, người chứng kiến vụ việc cần ưu tiên bảo đảm an toàn cho nạn nhân, đồng thời nhanh chóng chuyển giao hình ảnh, video cho gia đình, nhà trường hoặc cơ quan chức năng để phục vụ công tác xác minh, xử lý (Ảnh minh hoạ).
Một đoạn video được sử dụng đúng mục đích có thể giúp làm sáng tỏ sự thật, bảo vệ quyền lợi của người bị hại và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Ngược lại, việc phát tán tràn lan các nội dung bạo lực trên mạng không chỉ kéo dài nỗi đau của nạn nhân mà còn có thể gây tác động tiêu cực đến nhận thức, hành vi của trẻ em.
Vì vậy, thay vì cấm hoàn toàn việc ghi hình các vụ việc bạo lực học đường, điều quan trọng là cần nâng cao nhận thức của học sinh về trách nhiệm công dân, kỹ năng ứng xử trong các tình huống khẩn cấp và cách sử dụng dữ liệu ghi nhận được một cách đúng đắn, nhân văn và phù hợp với quy định của pháp luật.
Bạo lực học đường: Trách nhiệm không chỉ thuộc về học sinh
Để hạn chế tình trạng bạo lực học đường và những hệ lụy kéo theo, luật sư Ngô Thế Hiệp cho rằng cần có sự vào cuộc đồng bộ từ cộng đồng, nhà trường và gia đình.
Đối với cộng đồng, cần từ bỏ quan điểm xem dư luận trên mạng xã hội là một cơ chế phán xét thay thế cho pháp luật. Việc công khai thông tin cá nhân, kích động chỉ trích hoặc biến một trẻ em – dù là nạn nhân hay người có hành vi vi phạm – thành mục tiêu công kích của đám đông có thể xâm phạm nghiêm trọng quyền trẻ em, ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm và sự phát triển toàn diện của trẻ theo quy định của pháp luật.
Theo ông Hiệp, thay vì vội vàng kết tội hoặc gây áp lực trên không gian mạng, người dân cần lựa chọn các kênh pháp lý chính thống, chủ động cung cấp thông tin, chứng cứ và kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý vụ việc. Tùy tính chất, mức độ vi phạm, cơ quan chức năng có thể áp dụng các biện pháp giáo dục, xử lý hành chính hoặc xem xét khởi tố theo quy định của pháp luật.
Đối với các cơ sở giáo dục, công tác tư vấn, phổ biến pháp luật trong trường học cần được triển khai thực chất và thường xuyên hơn. Học sinh cần được trang bị kiến thức để nhận thức rõ ranh giới pháp lý của các hành vi như cố ý gây thương tích, hành vi làm nhục người khác, bắt nạt trên môi trường mạng cũng như những hậu quả pháp lý mà cha mẹ hoặc các em phải gánh chịu mà các hành vi này có thể gây ra.
Để hạn chế tình trạng phụ huynh và học sinh phải tìm đến mạng xã hội như một kênh gây áp lực nhằm yêu cầu xử lý vụ việc, các cơ sở giáo dục cần xây dựng và vận hành hiệu quả cơ chế tiếp nhận, giải quyết phản ánh ngay trong nhà trường. Đây cũng là yêu cầu đặt ra trong Nghị định 80/2017/NĐ-CP về xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện và phòng, chống bạo lực học đường.
Trước hết, nhà trường cần thiết lập các kênh tiếp nhận thông tin độc lập, thuận tiện và bảo đảm tính bảo mật, chẳng hạn như cổng thông tin điện tử hoặc đường dây tiếp nhận phản ánh. Các kênh này cần cho phép bảo vệ danh tính người cung cấp thông tin, tạo điều kiện để học sinh, phụ huynh mạnh dạn tố giác các hành vi vi phạm mà không lo bị trả thù hay gây áp lực, phù hợp với tinh thần bảo vệ người tố cáo theo quy định của Luật Tố cáo năm 2018.
Bên cạnh đó, mỗi cơ sở giáo dục cần xây dựng quy trình xử lý vụ việc rõ ràng, minh bạch và có thời hạn cụ thể. Ngay sau khi tiếp nhận thông tin, hình ảnh hoặc video phản ánh hành vi bạo lực học đường, nhà trường phải nhanh chóng xác minh, đồng thời phối hợp với lực lượng công an địa phương và các cơ quan chức năng liên quan để xử lý theo đúng quy định. Đặc biệt, đối với những vụ việc có dấu hiệu cố ý gây thương tích hoặc vi phạm pháp luật hình sự, nhà trường không nên chỉ giải quyết theo hướng hòa giải nội bộ mà cần kịp thời chuyển cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý.
Cuối cùng, phụ huynh cũng cần chủ động tìm hiểu các quy định liên quan đến trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo Điều 586 và Điều 590 Bộ luật Dân sự năm 2015. Trong nhiều trường hợp, cha mẹ hoặc người đại diện hợp pháp có thể phải thực hiện nghĩa vụ bồi thường cho những thiệt hại do con chưa thành niên gây ra. Việc nhận thức đầy đủ các trách nhiệm và rủi ro pháp lý không chỉ giúp phụ huynh nâng cao vai trò giáo dục con cái mà còn góp phần phòng ngừa vi phạm ngay từ sớm./.
Nguồn:treemvietnam.net.vn
