Tình trạng thừa cân, béo phì và các nguy cơ dinh dưỡng ở trẻ em đang gia tăng, đặt ra yêu cầu cấp thiết xây dựng môi trường dinh dưỡng lành mạnh trong trường học. Theo WHO, đầu tư cho dinh dưỡng học đường không chỉ bảo vệ sức khỏe trẻ em mà còn góp phần hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội bền vững.
Giáo dục và đào tạo phải giữ vững vị trí quốc sách hàng đầu, trở thành động lực then chốt để phát triển đất nước. Đó là nhấn mạnh của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Lễ kỷ niệm 80 năm truyền thống ngành Giáo dục và khai giảng năm học mới 2025-2026. Theo Tổng Bí thư, đổi mới giáo dục không chỉ dừng ở việc truyền thụ tri thức mà phải hướng tới phát triển toàn diện con người, kết hợp hài hòa giữa nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân cách, rèn luyện thể chất và khơi dậy trách nhiệm công dân; đồng thời bảo đảm mọi trẻ em đều được tiếp cận các điều kiện học tập và phát triển một cách công bằng, không để ai bị bỏ lại phía sau.
Để hiện thực hóa mục tiêu đó, việc chăm lo sức khỏe và dinh dưỡng cho học sinh ngày càng được xem là một trong những nền tảng quan trọng của phát triển nguồn nhân lực quốc gia. Nhiều chuyên gia cho rằng, trẻ em chỉ có thể học tập hiệu quả và phát triển toàn diện khi được bảo đảm điều kiện dinh dưỡng phù hợp ngay từ những năm đầu đời và trong suốt quá trình học tập.
Từ góc độ doanh nghiệp đồng hành cùng các chương trình nâng cao tầm vóc Việt, Anh hùng Lao động Thái Hương – Nhà sáng lập, Chủ tịch Hội đồng Chiến lược Tập đoàn TH cũng nhiều lần nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng Luật Dinh dưỡng học đường nhằm tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho công tác chăm sóc sức khỏe thế hệ trẻ. Theo bà, việc thể chế hóa các chính sách dinh dưỡng học đường, trong đó có chương trình sữa học đường, sẽ góp phần nâng cao thể trạng người Việt, tạo nền tảng cho một thế hệ công dân khỏe mạnh, có tri thức và năng lực cạnh tranh trong tương lai.
Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức về dinh dưỡng học đường. Tình trạng thừa cân, béo phì và các nguy cơ dinh dưỡng ở trẻ em đang gia tăng, đặt ra yêu cầu cấp thiết xây dựng môi trường dinh dưỡng lành mạnh trong trường học. Theo WHO, đầu tư cho dinh dưỡng học đường không chỉ bảo vệ sức khỏe trẻ em mà còn góp phần hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội bền vững.
Đối mặt với gánh nặng kép về dinh dưỡng học đường
Số liệu Điều tra Dinh dưỡng quốc gia của Viện Dinh dưỡng cho thấy Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực trong cải thiện tình trạng dinh dưỡng của trẻ em. Năm 2010, tỷ lệ trẻ từ 5-10 tuổi suy dinh dưỡng thể nhẹ cân ở mức 24,2%, trong khi tỷ lệ thấp còi ở nhóm trẻ từ 5-19 tuổi là 23,4%. Đến năm 2020, các tỷ lệ này giảm xuống lần lượt còn 12,2% và 14,8%, phản ánh hiệu quả của các chương trình chăm sóc dinh dưỡng và sức khỏe trẻ em được triển khai trong nhiều năm qua.
Tuy nhiên, song song với những kết quả đạt được, Việt Nam đang phải đối mặt với xu hướng gia tăng nhanh tình trạng thừa cân, béo phì ở trẻ em. Tỷ lệ thừa cân, béo phì ở nhóm 5-19 tuổi đã tăng từ 8,5% năm 2010 lên 19% năm 2020, tức tăng hơn gấp đôi chỉ sau một thập kỷ. Đối với trẻ dưới 5 tuổi, tỷ lệ này cũng tăng từ 0,6% năm 2000 lên 7,4% vào năm 2019, tập trung chủ yếu ở khu vực thành thị.
Theo ThS.BS Phạm Quỳnh Nga, đại diện WHO tại Việt Nam, dinh dưỡng hợp lý là nền tảng của sức khỏe và có vai trò thiết yếu đối với sự phát triển thể chất, trí tuệ cũng như khả năng phòng ngừa bệnh tật. Trẻ em được nuôi dưỡng đầy đủ thường có khả năng tập trung tốt hơn, tham gia học tập tích cực hơn, tỷ lệ chuyên cần cao hơn và đạt kết quả học tập tốt hơn. Xa hơn, một thế hệ trẻ khỏe mạnh, được giáo dục tốt sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững của quốc gia.
Mặc dù đã đạt nhiều thành tựu trong cải thiện dinh dưỡng, Việt Nam hiện đang đối mặt với nghịch lý khi suy dinh dưỡng vẫn tồn tại trong khi thừa cân, béo phì gia tăng nhanh chóng. Đây là hiện tượng được WHO gọi là “gánh nặng kép về dinh dưỡng” – thách thức mà nhiều quốc gia đang phát triển phải đối mặt trong quá trình chuyển đổi kinh tế – xã hội.
Theo WHO, nhiều nguy cơ liên quan đến dinh dưỡng và sức khỏe học đường đang ngày càng phổ biến trong thanh thiếu niên Việt Nam. Khảo sát năm 2019 cho thấy tỷ lệ học sinh thừa cân là 10,62%, trong khi tỷ lệ béo phì đạt 1,85%. Đáng chú ý, có tới 33,96% học sinh sử dụng nước ngọt có ga nhiều hơn một lần mỗi ngày và 17,09% thường xuyên ăn đồ ăn nhanh trên 3 ngày mỗi tuần.
Bên cạnh chế độ ăn uống chưa hợp lý, tình trạng thiếu vận động cũng đang trở thành vấn đề đáng lo ngại. Chỉ 24,1% thanh thiếu niên duy trì mức hoạt động thể chất theo khuyến nghị của WHO; 40,72% không đi bộ hoặc đạp xe đến trường. Ngoài ra, 43,07% dành ít nhất 3 giờ mỗi ngày cho các hoạt động tĩnh tại như sử dụng điện thoại, máy tính hoặc xem tivi. Những thói quen này không chỉ làm gia tăng nguy cơ thừa cân, béo phì mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe thể chất và tinh thần của trẻ em.
Xây dựng môi trường thực phẩm lành mạnh trong trường học
Trước thực trạng trên, WHO cho rằng trường học cần trở thành môi trường hỗ trợ trẻ em hình thành thói quen ăn uống lành mạnh và lối sống tích cực. Theo hướng dẫn của tổ chức này, thực phẩm và đồ uống được cung cấp, phục vụ, bày bán hoặc tiêu thụ trong trường học phải bảo đảm an toàn và góp phần thúc đẩy chế độ ăn uống lành mạnh. Đồng thời, tất cả học sinh cần được tiếp cận nguồn nước uống an toàn và miễn phí ngay trong khuôn viên trường.
WHO nhấn mạnh việc tận dụng các chương trình dinh dưỡng học đường như một công cụ hiệu quả để tăng cường tiêu thụ các loại thực phẩm có lợi cho sức khỏe. Thực phẩm và đồ uống trong trường học cần đáp ứng các tiêu chuẩn dinh dưỡng do cơ quan chuyên môn ban hành, đồng thời phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương về nguồn cung, giá thành và yếu tố văn hóa – xã hội.
Tổ chức này cũng khuyến nghị các quốc gia xây dựng và áp dụng hệ thống tiêu chuẩn dinh dưỡng nhằm gia tăng khả năng tiếp cận thực phẩm lành mạnh, đồng thời hạn chế sự hiện diện của các sản phẩm không có lợi cho sức khỏe trong môi trường học đường.
Theo WHO, một chế độ ăn uống lành mạnh cần bảo đảm bốn nguyên tắc cốt lõi gồm đầy đủ, cân bằng, vừa phải và đa dạng. Bên cạnh đó, việc thiết kế môi trường thực phẩm trong trường học cũng có thể tác động tích cực đến hành vi lựa chọn của học sinh thông qua các biện pháp như thay đổi cách trưng bày thực phẩm, điều chỉnh vị trí sắp xếp, kiểm soát khẩu phần ăn hoặc cung cấp thông tin dinh dưỡng rõ ràng, dễ tiếp cận.
ThS.BS Phạm Quỳnh Nga cho biết WHO đã xây dựng 8 tiêu chuẩn toàn cầu về Trường học và Hệ thống Giáo dục Nâng cao Sức khỏe, bao gồm chính sách và nguồn lực của chính phủ; chính sách và nguồn lực của nhà trường; quản trị và lãnh đạo trường học; quan hệ đối tác giữa nhà trường với cộng đồng; chương trình giảng dạy; môi trường xã hội – cảm xúc; môi trường vật chất; và dịch vụ y tế trường học.
Trong đó, WHO đặc biệt nhấn mạnh vai trò của việc xây dựng chính sách quốc gia về trường học nâng cao sức khỏe và dinh dưỡng học đường; ban hành tiêu chuẩn bữa ăn học đường; đào tạo đội ngũ nhân sự liên quan; đồng thời tăng cường sự tham gia của cộng đồng và các nhà sản xuất nông nghiệp địa phương trong việc cung cấp thực phẩm an toàn, lành mạnh cho học sinh.
Bên cạnh đó, chương trình giáo dục dinh dưỡng cần được xây dựng dựa trên cơ sở khoa học và lồng ghép vào hoạt động giảng dạy. Các trường học cần tạo dựng môi trường học tập hòa nhập, thân thiện, bảo đảm cơ sở vật chất phù hợp, cung cấp nước uống miễn phí và triển khai các dịch vụ theo dõi tăng trưởng, bổ sung vi chất dinh dưỡng cho học sinh.
Theo WHO, Việt Nam cần đẩy mạnh các can thiệp về dinh dưỡng học đường thông qua cách tiếp cận Trường học Nâng cao Sức khỏe, đồng thời áp dụng các khuyến nghị “best buy” nhằm xây dựng môi trường thực phẩm lành mạnh và bền vững trong trường học.
Các giải pháp được đề xuất bao gồm xây dựng bộ tiêu chuẩn quốc gia về dinh dưỡng học đường; lồng ghép giáo dục dinh dưỡng vào chương trình giảng dạy; ban hành và thực thi các quy định liên quan đến hoạt động mua bán thực phẩm trong trường học, căng tin trường học, máy bán hàng tự động và các điểm kinh doanh thực phẩm xung quanh trường.
WHO cũng khuyến nghị cấm quảng cáo và tiếp thị các sản phẩm thực phẩm, đồ uống không lành mạnh đối với trẻ em; khuyến khích sử dụng thực phẩm địa phương an toàn, đa dạng và giàu dinh dưỡng; đồng thời triển khai hệ thống nhãn dinh dưỡng mặt trước đối với thực phẩm đóng gói sẵn để hỗ trợ người tiêu dùng đưa ra lựa chọn phù hợp.
Báo cáo của WHO nhấn mạnh rằng việc cải thiện dinh dưỡng học đường đòi hỏi cam kết chính trị mạnh mẽ, sự phối hợp liên ngành và cơ chế điều hành hiệu quả giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế cùng các đối tác phát triển, trong đó ngành giáo dục giữ vai trò đầu mối. Song song với đó, cần xây dựng hệ thống giám sát và giải trình hiệu quả thông qua bộ chỉ số đánh giá, cơ chế theo dõi định kỳ và điều chỉnh chính sách dựa trên các bằng chứng khoa học. Đây được xem là những điều kiện quan trọng để bảo đảm mọi trẻ em đều được tiếp cận môi trường học đường an toàn, lành mạnh và có cơ hội phát triển toàn diện./.
Nguồn:treemvietnam.net.vn
