Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố dự thảo Nghị định quy định về phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5–6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ để lấy ý kiến góp ý rộng rãi của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.
Dù phổ cập giáo dục và xóa mù chữ đã đạt được những thành tựu nhất định, song thực tế vẫn tồn tại những khoảng trống pháp lý về cơ chế thực hiện và trách nhiệm giải trình. Thực trạng coi trọng “công nhận kết quả” hơn “ràng buộc trách nhiệm”’ đang khiến mục tiêu mọi trẻ em được đến trường trở nên thiếu bền vững, đặc biệt với nhóm đối tượng yếu thế. Trước yêu cầu cấp bách về việc xóa bỏ chênh lệch vùng miền và hoàn thiện hệ thống quản lý dữ liệu, việc ban hành Nghị định mới không chỉ là bước cụ thể hóa các Nghị quyết của Đảng và Luật Giáo dục, mà còn là lời giải cho bài toán nâng cao chất lượng giáo dục bắt buộc trong kỷ nguyên mới
Việc ban hành Nghị định nhằm hoàn thiện và thống nhất khung pháp lý về phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5–6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ; cụ thể hóa các quy định của Luật Giáo dục và các chủ trương của Đảng về nâng cao dân trí, bảo đảm quyền học tập của công dân.
Nghị định hướng tới xác lập cơ chế pháp lý đầy đủ để thực hiện giáo dục bắt buộc 9 năm, làm rõ trách nhiệm của Nhà nước, gia đình, nhà trường và xã hội; đồng thời tăng cường hiệu quả xóa mù chữ, phòng chống tái mù chữ, đặc biệt tại vùng khó khăn. Bên cạnh đó, Nghị định tạo cơ sở pháp lý để huy động, phân bổ hiệu quả các nguồn lực cho giáo dục, bảo đảm công bằng trong tiếp cận học tập và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước thông qua tăng cường phối hợp, ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số.
Việc xây dựng, ban hành Nghị định nhằm thể chế hóa các quy định tại Nghị quyết số 29-NQ/TW, Nghị quyết số 71-NQ/TW, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục về phổ cập giáo dục, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ.
Tăng tính ràng buộc đối với giáo dục bắt buộc 9 năm
Dự thảo Nghị định xác định cụ thể giáo dục bắt buộc từ cấp tiểu học đến hết trung học cơ sở. Hoàn thành giáo dục bắt buộc là việc người học hoàn thành chương trình giáo dục trong độ tuổi theo quy định của pháp luật.
Dự thảo Nghị định cũng đồng thời làm rõ trách nhiệm của gia đình, nhà trường và chính quyền địa phương trong việc bảo đảm trẻ em hoàn thành chương trình học.
Theo đó, mọi công dân trong độ tuổi quy định có nhiệm vụ học tập để đạt trình độ phổ cập giáo dục và có nghĩa vụ học tập để đạt trình độ giáo dục bắt buộc. Gia đình có trách nhiệm tạo điều kiện cho các thành viên của gia đình trong độ tuổi quy định được học tập để đạt trình độ phổ cập giáo dục, giáo dục bắt buộc.
Các cơ sở giáo dục có trách nhiệm tổ chức thực hiện phổ cập giáo dục, giáo dục bắt buộc, xóa mù chữ theo chức năng, nhiệm vụ. Dự thảo Nghị định bổ sung cơ chế theo dõi, quản lí và hỗ trợ học sinh, chuyển trọng tâm từ việc “công nhận kết quả” sang “kiểm soát quá trình”. Điều này nhằm hạn chế tình trạng bỏ học giữa chừng hiện nay tại các địa phương.
Chuẩn hóa tiêu chuẩn công nhận kết quả phổ cập giáo dục, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ theo hướng thực chất
Dự thảo quy định cụ thể đối tượng, chương trình phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 5 đến 6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ.
Đối với phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 5 đến 6 tuổi, giáo dục bắt buộc, dự thảo Nghị định quy định rõ tiêu chuẩn công nhận đạt chuẩn đối với cá nhân, cấp xã và cấp tỉnh; làm rõ điều kiện công nhận và công nhận lại để bảo đảm duy trì bền vững kết quả đạt được; bảo đảm trẻ em trong độ tuổi được chuẩn bị đầy đủ về thể chất, tâm thế trước khi vào lớp 1 và hoàn thành chương trình giáo dục bắt buộc đến hết cấp trung học cơ sở.
Đối với xóa mù chữ, dự thảo Nghị định quy định tiêu chuẩn công nhận cá nhân đạt chuẩn biết chữ, tiêu chuẩn công nhận đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 1, mức độ 2. Các tiêu chí được bổ sung, phân định rõ theo từng mức độ, hướng tới bảo đảm chất lượng thực tế, hạn chế hình thức và nguy cơ tái mù chữ.
Bảo đảm tất cả trẻ em trong độ tuổi được đến trường
Dự thảo Nghị định quy định rõ điều kiện về chương trình, đội ngũ, cơ sở vật chất, trang thiết bị và kinh phí thực hiện. Các tiêu chuẩn được quy định cụ thể hơn, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục.
Trong đó, mạng lưới trường, lớp được bố trí hợp lí theo địa bàn dân cư, đáp ứng nhu cầu học tập của trẻ em, học sinh và học viên trong diện phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 5 đến 6 tuổi, giáo dục bắt buộc, xóa mù chữ; bảo đảm thuận lợi cho việc đi học, học tập thường xuyên của người học.
Ưu tiên quy hoạch, sắp xếp mạng lưới trường, lớp tại vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, hải đảo, khu công nghiệp, khu đô thị mới và các khu vực có biến động dân cư.
Một điểm mới đáng chú ý là dự thảo Nghị định bổ sung quy định về tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lí, cập nhật và theo dõi dữ liệu công nhận đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 5 đến 6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ.
Cùng với đó, dự thảo cũng xác định rõ trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương trong tổ chức triển khai, kiểm tra, công nhận kết quả trong phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 5 đến 6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ.
Chính sách về phổ cập giáo dục, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ khi được hoàn thiện và ban hành sẽ góp phần bảo đảm tất cả trẻ em trong độ tuổi được đến trường, hoàn thành chương trình giáo dục bắt buộc; tạo cơ hội học tập cho người lớn chưa biết chữ hoặc tái mù chữ; thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa các vùng miền, tăng cường công bằng trong tiếp cận giáo dục và thực hiện hiệu quả mục tiêu xây dựng xã hội học tập.
Nguồn: Tạp chí Trẻ em Việt Nam
