Đoàn Thể thao Việt Nam khép lại ASIAD 20 với 3 HCV, 3 HCB và 19 HCĐ, tổng cộng 25 huy chương, xếp hạng 20 chung cuộc (Ảnh Bùi Lượng)
Việt Nam vẫn đứng trong top 20 toàn đoàn, nhưng khoảng cách đó đặt ra vấn đề lớn hơn: Vì sao “anh cả” SEA Games vẫn chưa thể trở thành một thế lực thực sự ở đấu trường châu lục?
3 HCV và một câu hỏi không thể né tránh
Nhìn vào bảng tổng sắp ASIAD 2026, vị trí thứ 19 của Việt Nam với 3 HCV, 3 HCB và 19 HCĐ không phải một kết quả có thể phủ nhận sạch những nỗ lực của các VĐV.
Karate và cầu mây đã tiếp tục hoàn thành nhiệm vụ. Nhiều VĐV giành HCĐ ở những môn có tính cạnh tranh rất cao. Nhưng nếu đặt thành tích ấy bên cạnh các quốc gia Đông Nam Á, một bức tranh khác lập tức xuất hiện.
Thái Lan đứng thứ 7 với 18 HCV, 13 HCB và 21 HCĐ; Malaysia có 9 HCV; Indonesia có 5 HCV; Philippines có 4 HCV và Việt Nam có 3 HCV. Khoảng cách đáng suy nghĩ nhất không nằm ở thứ hạng. Nó nằm ở khả năng tạo ra nguồn HCV.
18 HCV của Thái Lan đến từ 12 môn. 9 HCV của Malaysia có 4 tấm đến từ môn thể thao squash. Indonesia có những nguồn vàng đáng kể từ cầu lông và cử tạ. Philippines dù chỉ có 4 HCV nhưng thành tích trải rộng ở 16 môn.
Còn chúng ta. Cả 3 HCV chỉ đến từ cầu mây và karate. Đây mới là vấn đề.
SEA Games là “sân nhà”, ASIAD mới là bài kiểm tra thật
Nhiều năm qua, Việt Nam quen với vị thế của một trong những đoàn thể thao hàng đầu Đông Nam Á.
Nhưng thành tích SEA Games đôi khi tạo ra một ảo giác về sức mạnh.
Ở SEA Games, Việt Nam có thể giành rất nhiều HCV nhờ những môn, những nội dung mà chúng ta có truyền thống và thế mạnh. Nhưng khi bước lên ASIAD, đối thủ không chỉ là Thái Lan, Indonesia hay Malaysia.
Đó là Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ…
Là những nền thể thao sở hữu lực lượng VĐV được chuẩn bị trong một hệ thống khoa học thể thao có quy mô và chiều sâu lớn hơn rất nhiều.
Nếu SEA Games là nơi Việt Nam khẳng định vị thế trong khu vực, thì ASIAD chính là nơi kiểm chứng nền móng thực sự của vị thế ấy.
Và ASIAD 2026 đang cho thấy một thực tế không dễ chịu: khoảng cách giữa “mạnh nhất khu vực” và “đủ sức cạnh tranh ở châu lục” vẫn còn rất lớn.
Cầu Mây đã “gánh” huy chương vàng cho thể thao Việt Nam (ảnh ASIAD)
Thái Lan không chỉ giành nhiều HCV hơn, họ có nhiều “mỏ vàng” hơn
Đây là điểm Việt Nam cần nhìn thẳng.
Thái Lan không tạo ra 18 HCV chỉ bằng cách tăng số lượng VĐV tham dự. Họ có một hệ thống nguồn vàng rộng hơn.
Điền kinh mang về 3 HCV. Teqball, môn lần đầu xuất hiện tại ASIAD, đem về trọn vẹn 3 HCV mà Thái Lan tham dự. Đua thuyền buồm đóng góp 2 HCV.
Ngoài ra còn có cầu lông, boxing, jujitsu, MMA, taekwondo, bóng chuyền bãi biển và esports.
Điều đó có nghĩa là nếu một môn không đạt kỳ vọng, Thái Lan vẫn còn nhiều môn khác có thể bù đắp.
Việt Nam thì chưa có “phương án B” đủ lớn. Cầu mây và karate không thể mãi gánh toàn bộ kỳ vọng HCV cho cả nền thể thao.
VĐV Nguyễn Thị Tâm- HCB ASIAD 20, nhận thưởng nóng khích lệ từ trưởng đoàn TTVN Nguyễn Hồng Minh (Ảnh web thể thao)
Vấn đề của Việt Nam không phải thiếu người giỏi, mà thiếu những “hệ thống tạo ra người giỏi”
Đây là điểm cần đặc biệt lưu ý từ những phân tích của Trưởng đoàn Thể thao Việt Nam tại ASIAD 20 Nguyễn Hồng Minh.
Ông thẳng thắn chỉ ra hàng loạt hạn chế: công tác giải tỏa áp lực tâm lý chưa đạt hiệu quả; một số VĐV trọng điểm căng cứng ở thời điểm quyết định; điều kiện y học thể thao, dinh dưỡng, phục hồi và ứng dụng khoa học – công nghệ còn khoảng cách lớn so với các nền thể thao hàng đầu.
Những vấn đề này không thể giải quyết bằng một khóa tập huấn ngắn hạn trước ASIAD. Nó phải được xây dựng từ nhiều năm trước.
Một VĐV muốn vươn tới đẳng cấp châu lục cần nhiều hơn một HLV giỏi và hàng giờ tập luyện.
Họ cần chuyên gia dinh dưỡng, y học thể thao, phục hồi chuyên sâu, phân tích dữ liệu, khoa học huấn luyện, chuyên gia tâm lý thể thao, được thi đấu quốc tế thường xuyên.
Và quan trọng nhất, cần một lộ trình phát triển dài hạn.
Nếu phần lớn những yếu tố ấy vẫn dựa vào sự cố gắng tự thân của HLV và VĐV, rất khó đòi hỏi họ phải cạnh tranh ngang ngửa với những nền thể thao đã vận hành theo mô hình chuyên nghiệp hóa cao.
Tấm huy chương vàng ASIAD danh giá của đội tuyển Cầu Mây Việt Nam (Ảnh ASIAD 20)
Đối thủ đang chạy, Việt Nam vẫn loay hoay tìm thêm “nguồn vàng”, vì sao?
Nhìn vào diễn biến từ các kỳ ASIAD gần đây, sự khác biệt càng rõ.
Thái Lan lần lượt giành 12, 11, 12 rồi tăng lên 18 HCV từ năm 2014 đến 2026.
Việt Nam lần lượt có 1, 5, 3 và 3 HCV.
Đáng nói, sau nhiều năm, số lượng HCV của Việt Nam tại ASIAD 2026 vẫn đứng đúng mức của kỳ Đại hội trước, nhưng phạm vi tạo ra HCV còn thu hẹp hơn khi chỉ còn hai môn.
Đây không phải tín hiệu cho thấy toàn bộ thể thao Việt Nam đang “đi xuống”.
Nhưng nó cho thấy tốc độ mở rộng năng lực cạnh tranh đang không theo kịp một số đối thủ trong khu vực.
Thái Lan đang tìm thêm nguồn vàng. Malaysia có những môn đủ sức tạo đột biến. Indonesia duy trì thế mạnh ở các môn Olympic và truyền thống. Philippines mở rộng độ phủ thành tích.
Còn Việt Nam vẫn đang trông chờ khá nhiều vào những cái tên quen thuộc.
Một nguyên nhân được đặt ra là nguồn lực của thể thao Việt Nam còn hạn chế và đôi khi bị phân tán. Nhưng nếu chỉ kết luận rằng phải “tập trung đầu tư cho một số môn Olympic”, câu chuyện vẫn chưa đủ. Bởi tập trung không đồng nghĩa với thu hẹp. Thể thao thành tích cao cần trọng điểm, nhưng cũng cần độ rộng.
Việt Nam phải xác định rõ: Môn nào có thể giành HCV ASIAD? Môn nào có khả năng giành huy chương trong chu kỳ 4 năm? Môn nào có tiềm năng Olympic? Môn nào cần đầu tư cho thế hệ kế cận?
Nếu tất cả đều được gọi là “môn trọng điểm”, cuối cùng sẽ không có môn nào thực sự được đầu tư đủ sâu. Ngược lại, nếu chỉ đặt cược vào vài “mỏ vàng”, nền thể thao sẽ trở nên cực kỳ mong manh.
3 HCV không phải thảm họa, nhưng cấu trúc 3 HCV mới đáng lo
3 HCV không thể xóa đi giá trị của 3 HCB và 19 HCĐ. Việc Việt Nam đứng trong top 20 ASIAD vẫn cho thấy chúng ta có một lực lượng đủ sức cạnh tranh ở nhiều nội dung.
Nhưng thể thao đỉnh cao không chỉ được đo bằng tổng số huy chương. Cách huy chương được tạo ra mới nói lên chiều sâu của một nền thể thao.
Một nền thể thao có 3 HCV từ 2 môn sẽ dễ tổn thương hơn rất nhiều so với một nền thể thao có 3 HCV từ 3 môn, 6 HCV từ 6 môn hay 18 HCV từ 12 môn.
Chỉ cần một thế hệ VĐV không còn ở đỉnh cao, một môn gặp vấn đề về lực lượng kế cận hoặc một nội dung bị thay đổi chương trình thi đấu, nguồn huy chương lập tức bị ảnh hưởng.
Đó chính là rủi ro mà Việt Nam đang phải đối diện.
Điền Kinh Việt Nam không đạt được kỳ vọng như đăng ký huy chương (Ảnh web thể thao)
Đã đến lúc thôi hài lòng với vị thế “anh cả SEA Games”?
Có lẽ đây là câu hỏi khó nhất nhưng cũng cần thiết nhất. Việt Nam vẫn có thể là một trong những đoàn thể thao hàng đầu SEA Games.
Nhưng nếu lấy vị trí ấy làm thước đo cho sức mạnh của cả nền thể thao, chúng ta sẽ dễ bỏ qua những khoảng cách đang tồn tại ở ASIAD và Olympic.
SEA Games cho thấy Việt Nam đang đứng ở đâu trong Đông Nam Á. ASIAD cho thấy Việt Nam đang đứng ở đâu trong nền thể thao châu Á. Hai thước đo ấy không thể đánh đồng.
Và ASIAD 2026 đang gửi đi một thông điệp rất rõ: nếu muốn nâng vị thế, Việt Nam không chỉ cần thêm những VĐV xuất sắc. Chúng ta cần thêm những môn thể thao đủ sức sản sinh VĐV xuất sắc.
ASIAD 2026: Không chỉ là chuyện 3 hay 4 HCV
Việt Nam không đạt mục tiêu tối thiểu 4 HCV tại ASIAD 2026. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở việc mổ xẻ vì sao thiếu một HCV, bài học của kỳ Đại hội này sẽ quá nhỏ so với những gì đang diễn ra.
Điều cần mổ xẻ là tại sao sau nhiều năm, Việt Nam vẫn chưa mở rộng được số môn có khả năng giành HCV ASIAD. Tại sao Thái Lan có thể đi từ 12 lên 18 HCV, trong khi Việt Nam vẫn quanh quẩn ở mức 3 HCV?
Tại sao những quốc gia Đông Nam Á khác đang tìm được thêm những nguồn huy chương mới, còn Việt Nam vẫn phụ thuộc vào những “mỏ vàng” quen thuộc?
Và quan trọng nhất, chúng ta đang xây dựng một nền thể thao để thắng SEA Games, hay đang xây dựng một nền thể thao đủ sức cạnh tranh với châu Á và thế giới?
Câu trả lời sẽ quyết định hướng đi của thể thao Việt Nam trong cả chu kỳ ASIAD và Olympic tiếp theo. Bởi sau ASIAD 2026, điều Việt Nam cần không chỉ là một mục tiêu HCV mới. Điều cần thay đổi là cách tạo ra HCV. Từ “anh cả” SEA Games đến một nền thể thao có vị thế thực sự ở châu lục, khoảng cách không thể được san bằng bằng khẩu hiệu hay kỳ vọng. Nó chỉ có thể được rút ngắn bằng đầu tư đúng chỗ, khoa học hơn, chuyên nghiệp hơn và quan trọng nhất là tạo ra nhiều “nguồn vàng” hơn.
Tuấn Ngọc
Nguồn: baophapluat.vn
