Trần Mạnh Cường đưa âm nhạc dân gian vào dòng chảy công nghiệp văn hóa (Ảnh M.C).
Từ những video trên TikTok, Facebook, YouTube đến các MV được đầu tư kỹ lưỡng về âm thanh và hình ảnh, Trần Mạnh Cường đang thử nghiệm một hướng đi giàu tiềm năng: biến chất liệu âm nhạc dân gian thành những sản phẩm sáng tạo phù hợp với thị trường đương đại. Đó cũng là hành trình đưa tài nguyên văn hóa bước vào hệ sinh thái công nghiệp văn hóa.
Từ một bài hát đến một hệ sinh thái sản phẩm văn hóa
Nếu nhìn Trần Mạnh Cường đơn thuần với tư cách một ca sĩ, có lẽ sẽ khó thấy hết câu chuyện phía sau những sản phẩm của anh. Cường là nghệ sĩ đa tài: vừa hát, sáng tác, chơi nhạc cụ, phối khí, sản xuất và tham gia xây dựng hình ảnh cho các sản phẩm âm nhạc. Sự đa dạng trong vai trò cho phép anh chủ động hơn trong quá trình biến một ý tưởng văn hóa thành sản phẩm có khả năng tiếp cận công chúng.
Đó chính là một trong những đặc điểm quan trọng của kinh tế sáng tạo hiện nay: nghệ sĩ không chỉ tạo ra tác phẩm, mà ngày càng tham gia sâu vào toàn bộ chuỗi giá trị của sản phẩm văn hóa.
Việc Trần Mạnh Cường đưa xẩm, quan họ, chèo, chầu văn, ca trù vào các sản phẩm hiện đại là quá trình thử nghiệm cách chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành “mỏ vàng” sáng tạo (Ảnh M.C).
Một ca khúc dân gian đương đại, không chỉ tồn tại dưới dạng bản ghi âm. Nó có thể phát triển thành MV, chương trình biểu diễn, nội dung số, sản phẩm truyền thông, sân khấu, sự kiện, merchandise, hoạt động du lịch trải nghiệm hay những dự án hợp tác với các lĩnh vực sáng tạo khác.
Từ góc nhìn ấy, việc Trần Mạnh Cường đưa xẩm, quan họ, chèo, chầu văn, ca trù vào các sản phẩm hiện đại không chỉ là câu chuyện “làm mới dân gian”. Đó còn là quá trình thử nghiệm cách chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành giá trị sáng tạo. Nền tảng số là nơi quá trình ấy diễn ra rõ nhất.
Cường coi mạng xã hội là “mảnh đất vàng” để lan tỏa và gìn giữ các giá trị văn hóa, nghệ thuật. Từ Facebook, TikTok đến YouTube, những giai điệu dân gian được đặt vào một môi trường hoàn toàn khác với sân khấu truyền thống.
Với các sản phẩm của Cường như: “Mùng 1 sớm mai”, “Kiều”, “Lậy cô về chầu”, “Ai ơi…” hay “Sớm nắng chiều mưa”…, hàng triệu lượt xem và yêu thích trên nền tảng số cho thấy một điều khá rõ: công chúng trẻ luôn yêu văn hóa truyền thống, miễn là sản phẩm được kể bằng ngôn ngữ hấp dẫn và gần với thói quen thưởng thức của họ.
Điều quan trọng hơn là từ một lượt xem, có thể hình thành một hành vi văn hóa mới. Người trẻ nghe một ca khúc, tìm hiểu về chất liệu dân gian, xem thêm một tiết mục truyền thống, đi đến một không gian văn hóa hoặc chia sẻ sản phẩm cho bạn bè. Khi đó, nền tảng số không còn chỉ là kênh quảng bá. Nó trở thành một phần của chuỗi giá trị văn hóa.
Khi tài nguyên văn hóa trở thành “mỏ vàng” sáng tạo
MV “Sớm nắng chiều mưa” cho thấy rõ hơn tư duy sản xuất ấy. Tác phẩm không chỉ được xây dựng như một bài hát mà được phát triển thành một câu chuyện bằng âm nhạc và hình ảnh. Chất liệu văn hóa Bắc Bộ được đưa vào không gian thị giác với những địa danh, lễ hội, kiến trúc và nghệ thuật trình diễn truyền thống. Chùa Thầy, xứ Đoài, không gian lễ hội và Tinh hoa Bắc Bộ không chỉ là bối cảnh. Chúng trở thành một phần của câu chuyện nghệ thuật. Đây là cách tiếp cận rất gần với tư duy công nghiệp văn hóa: một giá trị văn hóa có thể tạo ra nhiều lớp giá trị khác nhau khi được kết nối với các lĩnh vực sáng tạo.
Chất liệu văn hóa Bắc Bộ được nhạc sĩ Trần Mạnh Cường đưa vào không gian thị giác với những địa danh, lễ hội, kiến trúc và nghệ thuật trình diễn truyền thống (Ảnh M.C).
Một địa danh văn hóa có thể trở thành bối cảnh điện ảnh. Một làn điệu dân gian có thể trở thành chất liệu âm nhạc. Một lễ hội có thể trở thành nguồn cảm hứng cho thiết kế. Một câu chuyện dân gian có thể phát triển thành sân khấu, phim ảnh, trò chơi hay nội dung số. Khi các lĩnh vực ấy kết nối với nhau, giá trị của văn hóa được nhân lên.
Anh mong muốn âm nhạc của mình không chỉ dừng lại trên nền tảng số mà có thể bước lên sân khấu lớn, các liveshow, đại nhạc hội, những chương trình âm nhạc có quy mô và khả năng kết nối quốc tế. Đây là bước phát triển tự nhiên từ “sản phẩm số” sang “sản phẩm biểu diễn”. Và một khi âm nhạc dân gian được đưa vào các chương trình quy mô lớn, nó có thể kéo theo nhiều lĩnh vực khác: thiết kế sân khấu, ánh sáng, thời trang, truyền thông, du lịch, quảng bá điểm đến và dịch vụ sáng tạo.
Mong muốn được hợp tác với những nghệ sĩ đương đại được nhiều khán giả, bạn trẻ yêu thích như: Hoàng Thùy Linh, Hòa Minzy cũng nằm trong mong muốn mở rộng công chúng ấy. Những cuộc kết hợp giữa các nghệ sĩ có phong cách khác nhau có thể tạo ra những sản phẩm vừa giữ được chất liệu truyền thống vừa có sức lan tỏa mạnh trong thị trường âm nhạc hiện đại.
Điều này đặc biệt quan trọng với mục tiêu đưa văn hóa Việt Nam ra thế giới. Công chúng quốc tế không nhất thiết bắt đầu bằng việc hiểu toàn bộ lịch sử của một loại hình nghệ thuật. Họ có thể bắt đầu từ một bài hát, một hình ảnh, một MV hoặc một sân khấu đặc sắc. Từ sự hấp dẫn ấy, câu chuyện văn hóa mới có cơ hội được mở ra.
Với AI cũng vậy, Cường lựa chọn một cách tiếp cận thận trọng. Anh hiện sử dụng AI tương đối ít trong sáng tác vì cho rằng những đặc trưng văn hóa, ngôn ngữ vùng miền và cảm xúc của âm nhạc dân gian cần được hình thành từ quá trình nghiên cứu và trải nghiệm của người nghệ sĩ.
Quan điểm này gợi mở một vấn đề đáng suy nghĩ trong quá trình phát triển công nghiệp văn hóa: công nghệ có thể làm thay đổi cách sản xuất và phân phối sản phẩm, nhưng bản sắc mới là yếu tố giúp sản phẩm khác biệt. Trong một thị trường ngày càng có nhiều nội dung được tạo ra nhanh chóng, thứ giữ chân công chúng lâu dài không chỉ là kỹ thuật. Đó còn là câu chuyện độc đáo, cảm xúc chân thật và “hồn” văn hóa truyền thống.
Đây cũng là lý do những dự định của Trần Mạnh Cường cho năm 2027 đáng được chờ đợi. Một mini live show tại Hà Nội giới thiệu các sáng tác của anh sẽ là cơ hội đưa những sản phẩm đã quen thuộc trên nền tảng số đến với không gian biểu diễn trực tiếp tới hàng ngàn khán giả.
Nhạc sĩ Trần Mạnh Cường đang ấp ủ thực hiện một dự án âm nhạc lớn với ý tưởng xây dựng cây lúa làm hình ảnh trung tâm mở ra một hướng kể chuyện văn hóa đặc sắc của Việt Nam lan tỏa thế giới (Ảnh M.C)..
Đặc biệt, một dự án âm nhạc lớn với ý tưởng lấy cây lúa làm hình ảnh trung tâm mở ra một hướng kể chuyện văn hóa đặc sắc của Việt Nam lan tỏa thế giới. Cây lúa là một biểu tượng sâu đậm của văn hóa Việt Nam. Từ nền văn minh lúa nước, người Việt hình thành những phong tục, lễ hội, tín ngưỡng, ẩm thực và nghệ thuật phong phú. Hình ảnh cánh đồng, mùa gặt, hạt gạo, người nông dân đã đi vào ca dao, dân ca và đời sống tinh thần qua nhiều thế hệ.
Đưa cây lúa trở thành hình ảnh xuyên suốt một dự án âm nhạc hiện đại cũng là cách kết nối quá khứ với hiện tại, nông nghiệp với văn hóa, truyền thống với công nghệ và nghệ thuật với thị trường sáng tạo.
Nếu được triển khai đồng bộ, một dự án như vậy không chỉ có giá trị âm nhạc. Nó có thể mở rộng sang câu chuyện quảng bá văn hóa vùng miền, du lịch, hình ảnh địa phương, lễ hội, sản phẩm sáng tạo và truyền thông số. Đó chính là điều công nghiệp văn hóa cần: không chỉ tạo ra một tác phẩm riêng lẻ mà tạo ra hệ sinh thái giá trị xoay quanh tài nguyên văn hóa.
Bởi công nghiệp văn hóa không thể phát triển nếu chỉ dựa vào những sản phẩm được tạo ra theo công thức thị trường. Sức mạnh lâu dài phải đến từ chính vốn văn hóa của dân tộc. Càng nhiều câu chuyện Việt Nam được kể bằng những phương thức sáng tạo mới, khả năng hình thành những sản phẩm văn hóa có bản sắc và sức cạnh tranh càng lớn.
Khi những câu hát xưa tìm được một đời sống mới, tham gia vào dòng chảy công nghiệp văn hóa Việt Nam đang ngày càng sôi động. (Ảnh M.C)
Từ tiếng đàn guitar của người cha, tình yêu dân ca của người mẹ đến những sân khấu và nền tảng số hôm nay, hành trình của Trần Mạnh Cường vì thế có thể được nhìn như một lát cắt nhỏ nhưng giàu ý nghĩa của quá trình chuyển động ấy.
Dân gian có thể là chất liệu của sáng tạo. Có thể là nguồn cảm hứng cho công nghệ. Có thể bước lên sân khấu lớn. Có thể đi vào đời sống số. Và, quan trọng hơn, có thể trở thành một nguồn lực để công nghiệp văn hóa Việt Nam tạo ra những giá trị mới từ chính bản sắc của mình.
Khi những câu hát xưa tìm được một đời sống mới, đó cũng là lúc văn hóa truyền thống không chỉ được gìn giữ mà đang thực sự tham gia vào dòng chảy công nghiệp văn hóa Việt Nam đang ngày càng sôi động.
Thùy Dương
Nguồn: baophapluat.vn
