Thư pháp là nghệ thuật của nét chữ và tinh thần, kết tinh trí tuệ, thẩm mỹ và bản sắc văn hóa, bền bỉ chảy suốt dòng lịch sử nghìn năm.
Sự kết tinh kỳ diệu
Chẳng phải ngẫu nhiên mà người ta ví thư pháp như một bộ môn nghệ thuật của bút lông, mực và giấy dó, nơi mỗi nét bút hạ xuống đều mang theo cả cốt cách lẫn tâm hồn của người cầm bút. Vượt qua nghìn năm lịch sử, từ những bản văn tịch cổ cho đến sự thịnh trị của các triều đại Lý, Trần, Lê, Nguyễn, thư pháp đã thẩm thấu vào dòng máu văn hóa Việt như một sự kết tinh diệu kỳ giữa đạo và nghệ.
Dẫu dòng chảy hiện nay có vội vã đến đâu, nghệ thuật ấy vẫn vẹn nguyên như một sức sống mãnh liệt. Để rồi mỗi độ Tết đến, xuân về, khi đào thắm bắt đầu khoe sắc, lòng người lại không khỏi xao xuyến khi nghe thanh âm của hoài niệm vọng về qua những vần thơ cũ…
“Mỗi năm hoa đào nở
Lại thấy ông đồ già
Bày mực Tàu giấy đỏ
Bên phố đông người qua…”
Bài thơ “Ông đồ” của Vũ Đình Liên như một món ăn tinh thần không thể thiếu của mỗi gia đình trong dịp đón Tết cổ truyền của người Việt. Dù bao mùa xuân đi qua, những câu chữ đầy hoài niệm ấy như một sợi dây liên kết diệu kỳ, gói ghém trọn vẹn ký ức tuổi thơ và hồn dân tộc, để rồi qua những câu thơ trầm bổng, hình bóng ông đồ lại hiện về, vừa gần gũi vừa hư ảo trong miền tâm tưởng của chúng ta.
Ẩn sau bức màn ký ức, thư pháp vốn là thú chơi của những bậc hiền tài, “hơi thở” của những nếp nhà trọng chữ. Ông đồ xưa những người dành cả đời để ‘tu tâm’ trước khi ‘mài mực’ không chỉ dạy cách viết, mà dạy cả cách sống. Họ chọn lối đời bình lặng, lấy chữ “Nhẫn” làm gốc, giữ cốt cách thanh cao giữa dòng đời xuôi ngược.
Với họ, “chữ là người”. Một nét bút hạ xuống là một lần tâm hồn được soi chiếu. Chỉ khi tâm đủ sáng, lòng đủ tĩnh, những chữ Phúc, Đức, Tâm, Tài mới thực sự có linh hồn. Bởi tướng chữ chính là tướng tâm, nhìn vào nét mực, người ta đọc được cả một nhân cách.
Thư pháp Việt giữ vững vị thế di sản trong lòng thời đại
Thổi được “hồn cốt” vào bộ môn nghệ thuật rất khó. Làm sao để người nhận chữ thấy đẹp, thấy “say”, thấy “ngợp” trước một thông điệp sống…, đó mới chính là bản lĩnh của những bậc chân nhân.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, nghệ nhân thư pháp – thư pháp gia Trần Võ Hiệp, người đã có nhiều năm nghiên cứu và thực hành thư pháp Việt, cho biết: “Từ nhỏ, tôi đã viết chữ đẹp, yêu thích các con chữ, thường xuyên luyện viết. Đến với thư pháp đối với tôi thực sự là một cái duyên. Mỗi dịp Tết đến, xuân về, tôi lại được xem trên tivi hình ảnh các ông đồ cho chữ. Uớc một lần được đi xin chữ, được các thầy tặng cho những con chữ mang ý nghĩa tốt đẹp”.
Mỗi dịp xuân sang, khi vạn vật chuyển mình, thư pháp trở thành cầu nối giữa mong ước và hiện thực. Dưới ngọn bút tài hoa, người nghệ nhân lặng lẽ gieo những “hạt mầm” hy vọng lên trang giấy dó. Hơn cả những nét mực, chữ là hiện thân của ý chí, vượt ngoài việc ngắm nhìn, chữ là nguồn nhựa sống nuôi dưỡng niềm tin. Chính những giá trị tinh thần ấy sẽ tiếp thêm động lực, giúp mỗi người bền bỉ hiện thực hóa những mong cầu trong suốt một năm.
Là người có hàng chục năm tham gia Hội Chữ xuân Văn Miếu Quốc Tử Giám để viết chữ phục vụ nhân dân dịp tết Nguyên đán, đối với thư pháp gia Trần Võ Hiệp, thư pháp như một bộ môn nghệ thuật, việc viết chữ cũng giống như trình diễn và sáng tạo một tác phẩm nghệ thuật. Ý nghĩa cốt lõi vẫn là đề cao đạo lý, truyền thống “tôn sư trọng đạo”, “uống nước nhớ nguồn”. Đặc biệt, thư pháp thường truyền tải những lời hay, ý đẹp, những triết lý sống và những điều răn dạy của cha ông. Khi cuộc sống trở nên quá vội vã, chỉ cần nhìn vào những chữ như “Nhẫn”, “Tĩnh”, “Tâm”, mỗi chữ đều mang một ý nghĩa riêng, người ta có thể ngẫm lại, thấy lòng mình chậm hơn, sâu hơn và cân bằng hơn.
Người xưa thường nói “Nhất chữ, nhì tranh, tam sành, tứ mộc”. Thư pháp đứng đầu không phải chỉ nhờ vẻ ngoài kiêu sa, mà bởi mỗi nét chữ đều ẩn sâu một triết lý sống sâu sắc. Đó là sự giao thoa giữa vẻ đẹp thị giác và chiều sâu nội hàm, nơi mỗi con chữ đều trở thành nhịp cầu truyền tải tư tưởng và nhân cách của các thế hệ đi trước. Hiểu về chữ, chính là cách để người trẻ giữ vững bản sắc và tìm thấy điểm tựa tinh thần giữa một thế giới không ngừng biến đổi.
Trong nhịp độ biến đổi không ngừng của kỷ nguyên số, việc tìm về các giá trị văn hóa truyền thống trở thành thông điệp quan trọng về ý thức cội nguồn dành cho thế hệ trẻ. Đây là hành trình định vị bản sắc, giúp mỗi cá nhân tìm thấy sự thăng bằng trước những tác động mạnh mẽ của công nghệ. Việc nghiên cứu và thấu hiểu chiều sâu triết lý qua từng nét bút cho phép người trẻ tiếp nhận trọn vẹn tinh hoa trí tuệ cùng những giá trị nhân sinh mà tiền nhân đã dày công ký thác.
Trong xã hội truyền thống, chữ nghĩa không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn gắn liền với sự đỗ đạt, công danh và đạo lý làm người. Dưới thời phong kiến, tri thức được xem là nền tảng của sự thăng tiến, thể hiện rõ trong tư tưởng “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia”. Vì vậy, chữ viết, đặc biệt là thư pháp, không đơn thuần là hình thức thể hiện ngôn ngữ mà còn là biểu tượng của trí tuệ và đạo đức.
Nguồn: Báo Công Thương
