Thiếu sách giáo khoa cục bộ đầu năm học 2026–2027 xảy ra trong bối cảnh nhu cầu tăng mạnh, đăng ký tại một số nơi chậm và chính sách hỗ trợ phát sinh sát khai giảng.
Nhu cầu tăng gần 69,9 triệu bản, nhiều đơn hàng phát sinh muộn
Tình trạng thiếu cục bộ sách giáo khoa đầu năm học 2026 – 2027 đang nhận được sự quan tâm của dư luận. Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, sáng 17/9, đại diện Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cho biết, quá trình cung ứng sách giáo khoa năm nay chịu tác động từ việc dự báo nhu cầu tại một số địa phương chưa sát thực tế, kênh đăng ký qua nhà trường có thời điểm bị gián đoạn và nhu cầu mới phát sinh sát ngày khai giảng.
Được biết, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam hoạt động theo mô hình công ty TNHH một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn. Việc xây dựng kế hoạch in, tái bản và phân phối sách giáo khoa phụ thuộc vào danh mục, số lượng đăng ký và đơn đặt hàng được tổng hợp từ các Sở Giáo dục và Đào tạo cũng như hệ thống nhà trường.
Cũng theo đơn vị này, năm nay nhu cầu phát sinh trên toàn quốc tăng gần 69,9 triệu bản, tương đương 39,7% so với dự báo ban đầu.
“Một trong những “điểm nghẽn” dẫn tới tình trạng thiếu sách giáo khoa là sự gián đoạn của kênh đăng ký mua sách qua nhà trường. Đây vốn là kênh giúp xác định nhu cầu trong tháng 6 và tháng 7. Tuy nhiên, năm nay, trong bối cảnh sắp xếp bộ máy chính quyền địa phương hai cấp, sáp nhập trường và kiện toàn ban giám hiệu, nhiều trường không tổ chức hoặc tổ chức tiếp nhận nhu cầu muộn”, đại diện Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cho hay.
Được biết, đến ngày 25/8/2026, tại TP. Hồ Chí Minh vẫn còn 197 trường chưa tiếp nhận đăng ký mua sách. Việc đăng ký muộn khiến một bộ phận phụ huynh phải tìm mua sách giáo khoa tại hệ thống bán lẻ ngay trước ngày khai giảng, làm nhu cầu tại các điểm bán tăng trong thời gian ngắn.
Một yếu tố khác là việc triển khai chính sách miễn phí sách giáo khoa. Nghị định số 271/2026/NĐ-CP, ban hành ngày 3/7/2026, quy định lộ trình miễn phí sách giáo khoa bắt buộc từ năm học 2029–2030 và yêu cầu UBND cấp tỉnh phê duyệt kế hoạch nhu cầu trước ngày 30/10 hằng năm để làm căn cứ lập dự toán và giao sách trước ngày 15/6.
Khi Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã in và phát hành 80% sản lượng sách cho năm học 2026–2027, có 10 địa phương công bố kế hoạch thực hiện miễn phí ngay trong năm học này. Đến ngày 12/9/2026, cả 10 địa phương chưa triển khai được.
Ngày 21/7/2026, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam ban hành Công văn số 1246/NXBGDVN gửi Bộ Giáo dục và Đào tạo và các Sở Giáo dục và Đào tạo, trong đó nêu quy trình đấu thầu, in và hoàn thiện sách giáo khoa cần tối thiểu 6 tháng; nếu đặt in bổ sung muộn, đến tháng 2/2027 mới có thể giao sách.
Tại một số địa phương, kế hoạch mua sắm được ban hành khá sát thời điểm khai giảng. Cụ thể như, TP. Huế ban hành kế hoạch ngày 10/8, đến ngày 29/8 hủy thầu để điều chỉnh từ 28 tỷ đồng xuống 12 tỷ đồng. Khánh Hòa ban hành kế hoạch ngày 27/8; TP. Hồ chí Minh và Gia Lai ban hành kế hoạch vào giữa tháng 8; Quảng Ninh phải thay đổi phương thức mua sắm sau khi Nghị định 271 được ban hành.
Từ Đắk Lắk, Khánh Hòa đến yêu cầu phối hợp chặt chẽ hơn
Tại Đắk Lắk, ngày 21/8/2026, Sở Giáo dục và Đào tạo thông báo nhu cầu 2,31 triệu bản sách giáo khoa miễn phí, đồng thời ghi chú đây mới là cơ sở lập phương án, chưa thay thế đơn đặt hàng hoặc hợp đồng mua sách.
Ngày 27/8, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam có Công văn số 1484/NXBGDVN, nêu thời gian đấu thầu và in cần 6-7 tháng, dự kiến giao trước một triệu bản trong tháng 11/2026. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đồng thời đề nghị Sở Giáo dục và Đào tạo Đắk Lắk chốt đơn hàng chính thức trước ngày 30/8.
Tính đến ngày 7/9, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã cung ứng 6,8 triệu bản sách giáo khoa cho Đắk Lắk, đạt 100% kế hoạch phát hành ban đầu.
Tại Khánh Hòa, ngày 27/8, Hội đồng nhân dân tỉnh ban hành Nghị quyết số 32/2026/NQ-HĐND thực hiện miễn phí sách giáo khoa cho học sinh vùng III, làm phát sinh mới 342.868 bản sách. Trước thời điểm này, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã cung ứng hơn 2 triệu bản sách giáo khoa theo đơn đặt hàng ban đầu của tỉnh.
Việc các đơn hàng bổ sung phát sinh trong thời gian ngắn gây áp lực cho quá trình chuẩn bị vật tư, in, đóng cuốn và vận chuyển sách tới các điểm trường.
Để xử lý tình hình, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã lập tổ công tác phản ứng nhanh 24/7 nhằm rà soát, điều phối và luân chuyển sách giáo khoa giữa các địa phương. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam huy động công suất các nhà in đối tác, nâng tổng số lượng cung ứng lên gần 240 triệu bản sách giáo khoa tính đến giữa tháng 9/2026; đồng thời mở miễn phí hệ thống sách giáo khoa điện tử để giáo viên và học sinh sử dụng tạm thời và cam kết hoàn tất cung cấp các bản sách in bổ sung còn thiếu trước ngày 30/9/2026.
“Từ những vấn đề phát sinh, chúng tôi đề xuất các địa phương cần bảo đảm tính chính xác của số liệu dự báo học sinh và nhu cầu sách giáo khoa; trường hợp triển khai chính sách miễn phí hoặc hỗ trợ sách giáo khoa sớm hơn lộ trình chung cần thực hiện đúng quy trình lập dự toán và thời hạn phê duyệt kế hoạch nhu cầu“, đại diện Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cho hay.
Bên cạnh đó, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đề xuất xem xét đưa sách giáo khoa vào danh mục “sản phẩm, dịch vụ công thiết yếu”, qua đó tạo cơ sở cho cơ chế đặt hàng, bố trí ngân sách, dự trữ và điều tiết nguồn hàng; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát liên ngành đối với việc triển khai chính sách hỗ trợ sách giáo khoa tại các địa phương.
Tình trạng thiếu sách giáo khoa cục bộ đầu năm học 2026–2027 cho thấy việc bảo đảm nguồn sách phụ thuộc vào nhiều khâu liên tiếp, từ dự báo nhu cầu, đăng ký, mua sắm đến in ấn và phân phối. Việc xác định nhu cầu sớm, thực hiện đúng tiến độ và tăng cường phối hợp giữa các bên là những giải pháp được đặt ra nhằm hạn chế tình trạng tương tự trong những năm học tiếp theo.
Hoàng Thanh
Nguồn: congthuong.vn
