Ai – “cô” tinh tinh “thiên tài” nổi tiếng thế giới với khả năng nhận biết hơn 100 chữ Hán và bảng chữ cái tiếng Anh, vừa qua đời ở tuổi 49. Sự ra đi của Ai đánh dấu sự kết thúc của một kỷ nguyên nghiên cứu quan trọng về nhận thức của loài linh trưởng tại Nhật Bản.
Theo thông báo chính thức từ các nhà nghiên cứu Nhật Bản, Ai đã qua đời vào ngày 9/01/2026. “Cô” tinh tinh cái này là gương mặt đại diện lâu năm của Trung tâm Nguồn gốc Tiến hóa của Hành vi Con người (Center for the Evolutionary Origins of Human Behavior) thuộc Đại học Kyoto. Các báo cáo cho biết Ai qua đời do tuổi già và suy đa tạng, khép lại cuộc đời gần nửa thế kỷ cống hiến cho khoa học.
Ai không chỉ là một con vật thí nghiệm đơn thuần; “cô” được cộng đồng khoa học quốc tế công nhận là một “thiên tài” trong thế giới động vật. Điểm đặc biệt nhất ở Ai là khả năng ngôn ngữ và trí nhớ đáng kinh ngạc. Trong suốt cuộc đời mình, Ai đã học và nhận biết được hơn 100 ký tự Kanji (chữ Hán trong tiếng Nhật) cũng như bảng chữ cái tiếng Anh. Khả năng này đã làm thay đổi hoàn toàn cách con người nhìn nhận về trí tuệ của các loài linh trưởng.
Sinh ra ở Tây Phi vào năm 1976, Ai được đưa đến Nhật Bản vào năm sau đó khi mới chỉ là một con non. Đến năm 1978, dự án nghiên cứu mang tên “Dự án Ai” (Ai Project) chính thức được khởi động, tập trung vào việc tìm hiểu các kỹ năng ngôn ngữ và quá trình nhận thức của tinh tinh. Ngay từ khi mới 18 tháng tuổi, Ai đã bắt đầu tiếp xúc với việc học ngôn ngữ thông qua sự hỗ trợ của máy tính và các thiết bị công nghệ thời bấy giờ.
Một trong những thành tựu nổi bật nhất đưa tên tuổi của Ai vươn tầm thế giới là vào năm 1985, khi tạp chí khoa học danh tiếng Nature đăng tải các kết quả nghiên cứu về “cô”. Các thí nghiệm cho thấy Ai có khả năng liên kết các khái niệm trừu tượng với ký hiệu. Ví dụ, khi nhìn thấy một hình ảnh màu xanh lá cây, Ai có thể chỉ chính xác vào ký tự Kanji mang nghĩa “màu xanh lục” trong số rất nhiều ký tự khác nhau. Điều này chứng minh rằng tinh tinh có khả năng hiểu và phân loại thế giới xung quanh phức tạp hơn nhiều so với những gì con người từng nghĩ.
Trong suốt nhiều thập kỷ, Ai đóng vai trò trung tâm trong các nghiên cứu mang tính đột phá về trí tuệ động vật. Các nhà khoa học tại Đại học Kyoto chia sẻ rằng Ai là một cá thể có tính tò mò rất cao. “Cô” luôn chủ động và tích cực tham gia vào các bài kiểm tra, qua đó giúp hé lộ những khía cạnh chưa từng được biết đến về tâm trí của loài tinh tinh.
Sự hợp tác của Ai đã giúp các nhà nghiên cứu so sánh trực tiếp được sự phát triển trí tuệ giữa con người và tinh tinh, đặc biệt là trong các lĩnh vực như trí nhớ ngắn hạn và khả năng nhận diện hình ảnh.
Nguồn: Pháp luật Việt Nam
