Nghi vấn giáo viên có hành vi phản cảm với học sinh: Trường học không thể là nơi tổn thương danh dự trẻ em

Cụ thể, ngày 26/2, trên các trang mạng xã hội xuất hiện nội dung đăng tải về việc một giáo viên của một Trường tiểu học trên địa bàn phường Phúc Yên, tỉnh Phú Thọ bắt học sinh “liếm đất” gây bức xúc dư luận.

Cụ thể, theo phản ánh, cô giáo được “nhắc” đến thuộc Trường Tiểu học Trưng Nhị (phường Phúc Yên, Phú Thọ) đã bắt học sinh trong lớp phải liếm đất. Một số em không liếm, nhưng phần lớn đều phải cúi xuống mặt đất vì quá sợ cô giáo.

Người đăng tải thông tin cho biết, sau đó cô giáo đã xin lỗi. Tuy nhiên, nhiều phụ huynh bức xúc cho rằng không dừng lại ở việc xin lỗi.

Xác nhận thông tin với báo chí, lãnh đạo Phường Phúc Yên (Phú Thọ) cho biết, đã nắm được thông tin và đã giao cho công an phường vào cuộc xác minh sự việc.

“Trong cuộc họp tối nay, chúng tôi sẽ thông tin rõ ràng về sự việc sau khi công an phường vào cuộc” – lãnh đạo UBND phường Phúc Yên cho biết thêm.

Kết luận chính thức vẫn đang chờ công bố. Tuy nhiên, ngay cả khi chưa có phán quyết cuối cùng, vụ việc đã đặt ra một câu hỏi nghiêm trọng đối với môi trường học đường: Không xâm phạm thân thể học sinh trực tiếp, nhưng một số giáo viên cá biệt lại có cách áp dụng khác đi bằng cách hạ nhục học sinh?

Nếu hành vi bị phản ánh là có thật, đây không thể bị xem là một “sai sót nghiệp vụ” đơn thuần. Luật Trẻ em năm 2016 quy định rõ trẻ em có quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm; nghiêm cấm mọi hành vi xúc phạm, làm nhục, bạo lực dưới bất kỳ hình thức nào. Quy định này áp dụng trong mọi môi trường và trường học càng phải là nơi được bảo đảm ở mức độ cao nhất. Kỷ luật sư phạm không được phép đồng nghĩa với sự hạ thấp nhân phẩm. Khi một hành vi khiến học sinh cảm thấy xấu hổ, nhục nhã trước tập thể, thì về bản chất pháp lý, vấn đề không còn nằm ở phương pháp giáo dục, mà có thể đã chạm tới ranh giới xâm phạm quyền trẻ em.

Cũng cần nhắc lại sự việc tháng 4/2018, một nữ giáo viên của Trường Tiểu học An Đồng (An Hải – Hải Phòng) đã bị đình chỉ công tác và chấm dứt hợp đồng lao động vì ép một học sinh lớp 3 uống nước vắt từ giẻ lau bảng như hình phạt vì nói chuyện trong giờ học. Khi học sinh kiên quyết từ chối, giáo viên đã đe dọa và buộc em phải uống hết. Hành vi này bị Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng như chính quyền địa phương đánh giá là vi phạm đạo đức nghề nghiệp nghiêm trọng và gây bức xúc dư luận.

Giáo viên sau đó đã bị xử lý và ngành giáo dục địa phương (khi đó là huyện An Dương) và thành phố Hải Phòng đã có bài học lớn.

Tưởng chừng sau những bài học như vậy sẽ khiến giáo viên sẽ có những rút kinh nghiệm trong nghiệp vụ và cách xử trí đối với những học sinh còn chưa ngoan. Tuy nhiên những thông tin kiểu hạ nhục học sinh điển hình như vụ việc tại trường Tiểu học Trưng Nhị vẫn diễn ra.

Trao đổi với phóng viên, Luật sư Đào Quốc Hưng (Đoàn Luật sư Hà Nội) phân tích rằng kỷ luật sư phạm phải bảo đảm tính giáo dục, tương xứng và không gây tổn hại về thể chất hoặc tinh thần. Nếu có hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm học sinh, giáo viên có thể bị xử lý kỷ luật theo Luật Viên chức, xử phạt hành chính theo quy định bảo vệ trẻ em, thậm chí bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng.

“Điều 6 và Điều 37 của Luật Trẻ em 2016 quy định rõ: Trẻ em có quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm và không bị xúc phạm dưới bất kỳ hình thức nào. Nếu giáo viên buộc học sinh thực hiện hành vi mang tính làm nhục hoặc hạ thấp nhân phẩm, thì hành vi đó có dấu hiệu vi phạm pháp luật về bảo vệ trẻ em”, Luật sư Hưng cho biết.

Cũng theo luật sư Đào Quốc Hưng, cần phân biệt giữa “biện pháp kỷ luật sư phạm” và “hành vi xâm hại”. Kỷ luật sư phạm phải nhằm mục đích giáo dục, tương xứng, không gây tổn hại thể chất hoặc tinh thần. Khi một hành vi gây cảm giác nhục nhã công khai, làm tổn thương lòng tự trọng của trẻ, thì bản chất pháp lý không còn là kỷ luật mà có thể bị xem xét là hành vi xâm phạm. Pháp luật Việt Nam không cho phép bất kỳ ai, kể cả người làm nghề dạy học, sử dụng biện pháp làm nhục để đổi lấy trật tự lớp học”.

“Nếu mức độ vi phạm được xác định ở dạng xúc phạm danh dự, nhân phẩm nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, giáo viên có thể bị xử phạt hành chính theo quy định về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Đồng thời, về mặt nghề nghiệp, có thể bị xử lý kỷ luật theo Luật Viên chức và quy định ngành giáo dục”, Luật sư Hưng bày tỏ.

Đồng thời, trách nhiệm cũng không chỉ dừng ở cá nhân giáo viên; nhà trường có nghĩa vụ bảo đảm môi trường giáo dục an toàn, và cơ quan quản lý phải thực hiện chức năng giám sát, phòng ngừa, xử lý kịp thời khi có dấu hiệu vi phạm.

Ở góc độ quốc tế, UNICEF nhấn mạnh nguyên tắc “lợi ích tốt nhất của trẻ em” phải được đặt lên hàng đầu trong mọi quyết định liên quan đến trẻ. Trẻ em không phải đối tượng bị quản lý bằng biện pháp áp đặt, mà là chủ thể có quyền được tôn trọng. Một hình thức kỷ luật gây nhục mạ, dù được biện minh bằng mục đích răn đe, đều có nguy cơ để lại tổn thương tâm lý lâu dài, đặc biệt với học sinh tiểu học – lứa tuổi còn non nớt và phụ thuộc hoàn toàn vào người lớn.

Theo các chuyên gia giáo dục, giáo dục có thể nghiêm khắc, nhưng nghiêm khắc không đồng nghĩa với xúc phạm. Trường học phải là không gian an toàn về cả thể chất lẫn tinh thần. Nếu một đứa trẻ cảm thấy sợ hãi hoặc bị hạ thấp nhân phẩm trong lớp học, thì mục tiêu giáo dục đã bị lệch hướng.

Kỷ luật tích cực – dựa trên đối thoại, hướng dẫn và tôn trọng mới là phương thức phù hợp với chuẩn mực pháp lý và khoa học giáo dục hiện đại. Phương thức này khó nhưng cần phải có sự kiên trì và lâu dài.

Dư luận vẫn đang chờ kết luận chính thức từ cơ quan chức năng tại Phúc Yên. Tuy nhiên, đối với trẻ em có một nguyên tắc không thay đổi: Nhân phẩm trẻ em là lằn ranh đỏ. Bất kỳ hành vi nào xâm phạm lằn ranh đó đều phải được xem xét nghiêm túc, xử lý minh bạch và đặt quyền lợi của trẻ em ở vị trí trung tâm. Bởi bảo vệ trẻ em không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn là thước đo văn minh của một nền giáo dục và của cả xã hội./.