Tại Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia 2026 với chủ đề “Đổi mới sáng tạo – Động lực phát triển của toàn xã hội”, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân chỉ ra: Khi nhắc đến đổi mới sáng tạo, người ta thường nghĩ tới công nghệ hiện đại, các phát minh mới hay các doanh nghiệp khởi nghiệp. Tuy nhiên, điểm xuất phát của những thay đổi đó trước hết nằm ở tư duy đổi mới.
Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân. (Nguồn: MST)
Theo Bộ trưởng, đó là khả năng nhìn một vấn đề quen thuộc bằng một góc nhìn khác, đặt câu hỏi trước những điều tưởng như đã hiển nhiên, tìm kiếm cách làm tốt hơn và kiên trì đưa ý tưởng trở thành giá trị thực tế. Bộ trưởng đặt ra những câu hỏi: “Có cách nào tốt hơn? Điều kiện nào cần tạo ra? Chúng ta có thể bắt đầu từ đâu?”.
Bộ trưởng Vũ Hải Quân cũng nhấn mạnh, trong bối cảnh đất nước bước vào một giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đổi mới không chỉ đặt ra đối với doanh nghiệp công nghệ hay giới nghiên cứu mà đối với toàn bộ xã hội. Tinh thần khởi nghiệp vì vậy không chỉ cần ở người trẻ hay startup, mà còn cần xuất hiện trong những tổ chức đã tồn tại lâu năm thông qua khả năng học hỏi, thích ứng và tự làm mới mình.
Chiều sâu của một quốc gia đổi mới sáng tạo không chỉ được thể hiện ở số lượng ý tưởng được hình thành, mà ở khả năng tạo môi trường để những ý tưởng đó được thử nghiệm, trưởng thành, trở thành sản phẩm và tạo giá trị cho xã hội.
Người dân, doanh nghiệp, nhà khoa học, cơ quan quản lý đều có thể trở thành chủ thể của quá trình sáng tạo. (Ảnh: Đỗ Trang)
Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia 2026 đã chính thức được phát động, hướng đến việc đưa đổi mới sáng tạo từ một hoạt động tập trung ở một số lĩnh vực trở thành động lực của toàn xã hội, trong đó người dân, doanh nghiệp, nhà khoa học, cơ quan quản lý đều có thể trở thành chủ thể của quá trình sáng tạo.
Từ năm 2024, ngày 1/10 hàng năm được lựa chọn là Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia. Năm 2026, sự kiện diễn ra trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy thực hiện Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, với yêu cầu chuyển mạnh từ xây dựng thể chế sang tổ chức thực thi, từ chủ trương và chính sách sang những sản phẩm và kết quả cụ thể.
Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia là sự kiện chính trị – xã hội quan trọng, khẳng định quyết tâm và cam kết mạnh mẽ của Đảng, Nhà nước trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo toàn dân, toàn diện, đưa các cơ chế, chính sách về đổi mới sáng tạo vào thực tiễn để đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực quan trọng cho phát triển đất nước nhanh và bền vững.
Ngày hội năm nay nhấn mạnh cách tiếp cận lấy toàn xã hội làm chủ thể của đổi mới sáng tạo. (Ảnh: Đỗ Trang)
Qua chủ đề “Đổi mới sáng tạo – Động lực phát triển của toàn xã hội”, Ngày hội năm nay nhấn mạnh cách tiếp cận lấy toàn xã hội làm chủ thể của đổi mới sáng tạo.
Trong đó, Nhà nước kiến tạo môi trường và cơ chế, chính sách thuận lợi; viện nghiên cứu, trường đại học tạo ra tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực; doanh nghiệp đóng vai trò đưa công nghệ, kết quả nghiên cứu và các giải pháp mới vào sản xuất, kinh doanh và thị trường; các tổ chức hỗ trợ, trung gian, quỹ đầu tư và chuyên gia kết nối, thúc đẩy dòng chảy nguồn lực trong hệ thống đổi mới sáng tạo.
Các địa phương thi đua đổi mới sáng tạo
Đáng chú ý, Bộ Khoa học và Công nghệ đã công bố Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) 2026, trong đó Hà Nội tiếp tục dẫn đầu, với 18 trong số 52 chỉ số thành phần đứng đầu cả nước.
Tốp 10 địa phương dẫn đầu cả nước lần lượt là TP. Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, TP. Hải Phòng, TP. Quảng Ninh, TP. Bắc Ninh, TP. Huế, TP. Đà Nẵng, Thái Nguyên, Tây Ninh và Hưng Yên.
Các giải pháp khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo đóng góp quan trọng vào quá trình phát triển kinh tế – xã hội của các địa phương trong tình hình mới. (Ảnh: Đỗ Trang)
Chỉ số PII cung cấp bức tranh thực tế, tổng thể về hiện trạng mô hình phát triển kinh tế – xã hội dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của từng địa phương.
Qua đó, Chỉ số này cung cấp căn cứ và bằng chứng về điểm mạnh, điểm yếu, về các yếu tố tiềm năng và các điều kiện cần thiết, giúp các cấp lãnh đạo của địa phương có cơ sở khoa học và thực tiễn để xác định, lựa chọn các định hướng, giải pháp phù hợp cho phát triển kinh tế – xã hội của địa phương mình dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Ở cấp địa phương, năm 2022 Chính phủ đã giao nhiệm vụ cho Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với WIPO và các cơ quan liên quan xây dựng chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (viết tắt là PII theo tiếng Anh “Provincial Innovation Index”) và tổ chức đánh giá thử nghiệm tại một số địa phương nhằm đo lường năng lực và kết quả đổi mới sáng tạo của từng địa phương, đồng bộ với chỉ số GII của Việt Nam (Nghị quyết số 12/NQ-CP ngày 30/01/2022 của Chính phủ).
Chỉ số PII chính thức được triển khai trên phạm vi toàn quốc kể từ năm 2023 (Nghị quyết số 10/NQ-CP ngày 03/2/2023 và Nghị quyết số 02/NQ-CP ngày 05/01/2024).
Tôn vinh tri thức và động lực thúc đẩy sáng tạo
Giải thưởng sách khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026 tôn vinh những cuốn sách, bộ sách tiêu biểu có giá trị khoa học, giá trị ứng dụng và sức lan tỏa; ghi nhận đóng góp của các tác giả và những người làm công tác xuất bản; đồng thời góp phần đưa tri thức khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đến gần hơn với bạn đọc và đời sống xã hội.
Giải thưởng cho thấy tri thức chính là động lực trọng yếu để thúc đẩy sáng tạo. (Nguồn: MST)
Ngay trong năm đầu tiên tổ chức, Giải thưởng đã thu hút 329 tác phẩm tham dự của trên 40 Nhà xuất bản, các tổ chức và các đối tác liên kết gửi tham dự giải. Các tác phẩm được trao giải năm nay trải rộng trên nhiều lĩnh vực, từ khoa học tự nhiên, công nghệ, y học, kinh tế, khoa học xã hội đến kỹ năng số và chuyển đổi số.
Sự đa dạng về lĩnh vực và loại hình xuất bản cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của sách trong việc kết nối tri thức khoa học với thực tiễn, phổ biến kết quả nghiên cứu và lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo trong xã hội. Năm nay, Giải Nhất được trao cho bộ Sách Đỏ Việt Nam gồm hai tập: Tập 1 – Động vật, GS.TS. Nguyễn Quảng Trường chủ biên; Tập 2 – Thực vật và nấm, GS.TS. Trần Thế Bách, TS. Nguyễn Thế Cường, TS. Đỗ Văn Hải và TS. Bùi Hồng Quang đồng chủ biên, do Nhà xuất bản Khoa học tự nhiên và Công nghệ xuất bản.
Cuộc thi Sáng kiến khoa học 2026 phản ánh sức sáng tạo ngày càng gắn với những bài toán thực tiến của đời sống và nhu cầu của cộng đồng. (Nguồn: MST)
Mặt khác, Cuộc thi Sáng kiến khoa học 2026 đã thu hút gần 700 hồ sơ từ các nhà nghiên cứu, nhà khoa học, học sinh, sinh viên và doanh nghiệp trên cả nước, cao nhất qua các mùa tổ chức, phản ánh sức sáng tạo ngày càng gắn với những bài toán thực tiễn của đời sống và nhu cầu của cộng đồng.
Giải Nhất năm nay thuộc về sản phẩm “C-HySI – Nền tảng quang học siêu phổ chi phí thấp, tích hợp điện toán biên và học máy” của tác giả Châu Khắc Bảo Chương (Đại học RMIT – TPHCM). Giải pháp kết hợp công nghệ quang học siêu phổ với điện toán biên và học máy, hướng tới xây dựng nền tảng có chi phí thấp hơn, qua đó mở rộng khả năng ứng dụng công nghệ này trong thực tiễn.
Đỗ Trang
Nguồn: baophapluat.vn
