Hợp tác xã (HTX) Dịch vụ Nông nghiệp Sông Hồng, nằm trên địa bàn xã Thiên Lộc, TP Hà Nội, nổi lên như một điểm sáng tiêu biểu cho tinh thần đổi mới sáng tạo. Bằng việc tiên phong áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn khép kín, tập trung chuẩn hóa và khai thác triệt để giá trị từ vùng nguyên liệu nông sản sạch, Giám đốc Lê Văn Tám cùng các thành viên HTX đã không chỉ giải quyết triệt để bài toán “được mùa mất giá” cho người nông dân địa phương mà còn góp phần xây dựng một hệ sinh thái nông nghiệp xanh, thân thiện với môi trường và có sức cạnh tranh cao trên thị trường.
Tập trung xây dựng vùng nguyên liệu chuẩn hóa và chuyển giao kỹ thuật
Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu cũng như Việt Nam đang có những bước chuyển dịch mạnh mẽ hướng tới mô hình tăng trưởng xanh và phát triển bền vững, việc tái cơ cấu ngành nông nghiệp gắn liền với bảo vệ môi trường đã trở thành bài toán mang tính chiến lược.
Mối trăn sở lớn nhất của anh Lê Văn Tám xuất phát từ thực tế sản xuất của người nông dân địa phương, dù chăm chỉ làm ra những sản phẩm nông sản tươi ngon, đạt chất lượng cao, nhưng người trồng rau củ vẫn luôn phải đối mặt với cảnh rủi ro về giá cả, chi phí sản xuất bấp bênh và tình trạng dư thừa nông sản sau mỗi vụ thu hoạch. Bên cạnh đó, tác động tiêu cực của rác thải nhựa dùng một lần và sự ô nhiễm nguồn đất, nguồn nước do thói quen canh tác thiếu kiểm soát càng thôi thúc anh tìm kiếm một giải pháp phát triển bền vững từ gốc.
Anh nhận ra rằng, nếu chỉ dừng lại ở việc bán nông sản thô dưới dạng tươi sống, giá trị kinh tế mang lại cho người nông dân sẽ rất hạn chế và phụ thuộc hoàn toàn vào biến động của thị trường. Muốn tạo ra bước ngoặt lớn, HTX bắt buộc phải chuyển sang con đường nâng cao giá trị tài nguyên đất, chuẩn hóa quy trình trồng trọt và chủ động xây dựng vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn chất lượng cao để làm tiền đề cho chuỗi chế biến sâu.
Từ quy mô vùng sản xuất rau sạch ban đầu khoảng 25ha, anh Lê Văn Tám đã bắt tay vào việc quy hoạch lại hệ thống nguyên liệu cho ống hút rau củ ECOS một cách bài bản và khoa học. Yếu tố then chốt giúp HTX Sông Hồng tạo nên sự khác biệt chính là việc chủ động nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng đặc điểm thổ nhưỡng và điều kiện tự nhiên của từng vùng đất để chọn ra nơi canh tác phù hợp nhất. HTX đặc biệt ưu tiên mở rộng và liên kết phát triển vùng nguyên liệu tại những khu vực có dải đất phù sa ven các dòng sông lớn, giàu dưỡng chất tự nhiên như vùng Hoài Đức dọc sông Hồng hay vùng Đông Triều thuộc tỉnh Quảng Ninh.
Tại các vùng nguyên liệu này, HTX tập trung chọn lọc và gieo trồng các loại cây rau củ quả chủ lực có hàm lượng dinh dưỡng cao, màu sắc tự nhiên phong phú như củ dền, cà rốt, khoai lang, củ cải… Việc kiểm soát giống và thổ nhưỡng ngay từ đầu giúp nguyên liệu thu hoạch đạt được hàm lượng tinh bột tối ưu, độ kết dính tự nhiên tốt cùng màu sắc chuẩn xác, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe phục vụ cho việc chế biến sâu.
Không dừng lại ở việc mở rộng diện tích, HTX Dịch vụ Nông nghiệp Sông Hồng còn mạnh dạn đưa công nghệ cao vào toàn bộ quy trình canh tác và sản xuất nguyên liệu. Nhằm giảm thiểu tác động của thời tiết và sâu bệnh hại, HTX đã đầu tư xây dựng hệ thống nhà màng công nghệ cao với 6 khung nhà phủ màng Israel hiện đại, dựng trên diện tích hơn 1.500m² lưới chắn côn trùng khép kín, thiết kế cửa đẩy tiện lợi theo phong cách Hàn Quốc. Mô hình canh tác nhà màng này cho phép HTX sản xuất rau củ quả theo hướng hữu cơ và VietGAP một cách chủ động, kiểm soát tối đa các yếu tố môi trường mà không cần sử dụng đến các loại hóa chất hay thuốc bảo vệ thực vật độc hại.
Bên cạnh vùng nguyên liệu tự canh tác, HTX Sông Hồng còn đóng vai trò là hạt nhân liên kết, kết nối chặt chẽ với hàng chục nông hộ tại TP Hà Nội và các khu vực phụ cận. Không chỉ đơn thuần ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm nông sản cho bà con với giá cả ổn định, anh Lê Văn Tám cùng đội ngũ kỹ thuật của HTX còn trực tiếp chuyển giao quy trình công nghệ, hướng dẫn nông dân áp dụng nghiêm ngặt các tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn trong trồng trọt. Mọi công đoạn từ khâu làm đất, chọn giống, bón phân đến thu hoạch đều được giám sát chặt chẽ nhằm đảm bảo nguồn rau củ thu về tuyệt đối không chứa dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc kích thích tăng trưởng hay dư lượng kim loại nặng. Việc liên kết này không chỉ đảm bảo nguồn nguyên liệu đầu vào xanh, sạch và dồi dào cho HTX mà còn giúp hàng chục hộ nông dân yên tâm sản xuất, nâng cao trình độ canh tác và có thu nhập ổn định bền vững.
Khép kín vòng đời nông sản trong mô hình kinh tế tuần hoàn
Chính nhờ sự chuẩn hóa khắt khe từ vùng trồng nguyên liệu, các sản phẩm nông nghiệp chế biến của HTX Dịch vụ Nông nghiệp Sông Hồng đã nhanh chóng khẳng định được vị thế vượt trội trên thị trường. Tiêu biểu như dòng sản phẩm ống hút sinh học ECOS làm từ bột rau củ quả tự nhiên đã vinh dự đạt chứng nhận OCOP 5 sao Quốc gia và được cấp chứng nhận FDA của Mỹ, đủ điều kiện xuất khẩu sang nhiều thị trường khó tính như Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc, Anh, Nga… Tuy nhiên, giá trị cốt lõi của HTX không chỉ nằm ở những chứng nhận danh giá hay các đơn hàng xuất khẩu, mà nằm chính ở mô hình kinh tế tuần hoàn khép kín được vận hành một cách triệt để trong suốt quá trình sản xuất nguyên liệu và chế biến nông sản.
Trong mô hình của HTX Sông Hồng, vòng đời của cây trồng được khai thác và tối ưu hóa tối đa, hoàn toàn không có khái niệm chất thải bỏ đi. Từ khâu thu hoạch tại ruộng, các loại rau củ đạt tiêu chuẩn được đưa thẳng vào nhà xưởng chế biến rộng khoảng 5.000m² để hấp, nghiền, phối trộn và tạo ra các sản phẩm sinh học thân thiện với môi trường. Đối với phần phụ phẩm nông nghiệp như rễ, lá, vỏ rau củ hoặc các phần nguyên liệu không đạt kích thước chế biến, thay vì xả thải ra môi trường gây ô nhiễm như phương thức sản xuất truyền thống, HTX đều thu gom toàn bộ để đưa vào quy trình xử lý tuần hoàn.
Các phụ phẩm này được HTX tận dụng làm nguồn thức ăn sạch cho chăn nuôi hoặc phối trộn với các chế phẩm sinh học để ủ thành phân bón hữu cơ vi sinh giàu dinh dưỡng. Nguồn phân hữu cơ tái chế này sau đó lại được quay trở lại bón cho chính các vùng đất canh tác rau củ của HTX và các nông hộ liên kết. Quy trình trả lại dinh dưỡng cho đất này giúp cải tạo độ phì nhiêu, tăng độ xốp và vi sinh vật có lợi cho đất, đồng thời giảm thiểu tối đa việc phải sử dụng các loại phân bón hóa học trong các vụ mùa tiếp theo. Nhờ đó, nguồn nước ngầm và hệ sinh thái đất tại khu vực ven đô được bảo vệ một cách tự nhiên, tạo ra một vòng lặp sản xuất hoàn toàn khép kín từ đất đến sản phẩm và lại trở về nuôi dưỡng đất.
Thành công từ việc làm chủ vùng nguyên liệu sạch và áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn của HTX Dịch vụ Nông nghiệp Sông Hồng đã khẳng định vai trò tiên phong của lực lượng “nông dân tri thức”, “nông dân 4.0” năng động, sáng tạo trong thời đại mới. Anh Lê Văn Tám cùng HTX không chỉ chứng minh rằng nông sản Việt Nam hoàn toàn có thể gia tăng giá trị gấp nhiều lần thông qua tư duy tuần hoàn xanh, mà còn tạo ra mô hình điểm sáng góp phần thực hiện các mục tiêu lớn của Quốc gia về giảm thiểu rác thải nhựa, phát triển nông nghiệp ven đô bền vững và hướng tới cam kết Net Zero. Trong giai đoạn tiếp theo, HTX Dịch vụ Nông nghiệp Sông Hồng tiếp tục đặt mục tiêu mở rộng quy mô liên kết vùng trồng, không ngừng nâng cao các tiêu chuẩn sinh học để tiếp tục nâng tầm giá trị nông sản Việt Nam trên thị trường trong nước và quốc tế.
“Bài viết có sự phối hợp của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội”
