Khi mỗi sáng kiến vì lợi ích chung có cơ hội được thử nghiệm, được hoàn thiện sẽ trở thành giá trị cụ thể, phục vụ cho sự phát triển của đất nước. (Ảnh minh họa: baochinhphu.vn)
Đổi mới thường đi kèm với những vấn đề mới, khó khăn và cả những rủi ro khó lường, nhưng khát vọng phát triển không thể bị cản trở bởi tâm lý sợ sai, né tránh và đùn đẩy trách nhiệm. Nghị quyết số 24-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu xây dựng cơ chế đủ mạnh để khuyến khích, trọng dụng và bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung; đồng thời phải phân định rõ đâu là sáng tạo cần được bảo vệ, đâu là hành vi lợi dụng đổi mới để vượt qua giới hạn của pháp luật và kỷ luật.
Hoàn thiện thể chế, cơ chế đặc thù trọng dụng, bảo vệ cán bộ
Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới (Nghị quyết 24) chỉ rõ, trong 5 năm qua, thực hiện Kết luận số 14-KL/TW của Bộ Chính trị về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung đã bước đầu đạt được một số kết quả tích cực. Tuy nhiên, cơ chế bảo vệ cán bộ chưa cụ thể, chưa tạo được niềm tin, động lực để cán bộ tự tin, mạnh dạn dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Vẫn còn tình trạng cán bộ làm việc cầm chừng, e ngại rủi ro, sợ sai, đùn đẩy trách nhiệm, né tránh công việc…, nhất là trong các lĩnh vực mới, khó, nhạy cảm, tiềm ẩn rủi ro cao như tài chính, tài sản công, đầu tư công, đấu thầu, đất đai, chuyển đổi số.
Đằng sau biểu hiện ấy có nhiều nguyên nhân, do nhận thức chưa đầy đủ của một số cấp ủy, người đứng đầu, cán bộ, đảng viên; do hệ thống pháp luật liên quan còn thiếu đồng bộ… Đáng chú ý là “chưa có tiêu chí cụ thể để phân định ranh giới giữa sai sót khách quan trong quá trình thử nghiệm, đổi mới với vi phạm do chủ quan, cố ý, vụ lợi”. Chính điều này đã nảy sinh tâm lý “thà không làm còn hơn làm sai” trong một bộ phận cán bộ, đảng viên. Nguy hiểm hơn, nếu tâm lý sợ sai lây lan thành “căn bệnh” phổ biến trong bộ máy, sẽ tạo ra một nghịch lý: người không làm có thể cảm thấy an toàn hơn người dám làm. Công việc càng khó, càng nhiều rủi ro thì sự né tránh, đùn đẩy càng lớn; hậu quả là thủ tục kéo dài, “điểm nghẽn” không được tháo gỡ, nguồn lực bị “đóng băng”, cơ hội phát triển bị bỏ lỡ…
Vì thế, gỡ “nút thắt” sợ sai không chỉ là giải “bài toán” tâm lý của cán bộ, mà còn hướng tới hoàn thiện thể chế và đổi mới phương thức quản trị, giúp bộ máy vận hành nhanh hơn, hiệu quả hơn và tạo ra giá trị phát triển lớn hơn cho đất nước. Do đó, cùng với phát huy tinh thần dám nghĩ, dám làm, Nghị quyết 24 nhấn mạnh yêu cầu: “Tập trung hoàn thiện thể chế, pháp luật và cơ chế đặc thù trọng dụng, bảo vệ cán bộ”. Đối với các nhiệm vụ, giải pháp đột phá về thực thi, khi đã có cơ sở pháp lý nhưng còn vướng mắc trong thực tiễn hoặc do sự thay đổi nhanh chóng về công nghệ, cần mở rộng không gian tự chủ, giao quyền quyết định và tự chịu trách nhiệm cho người đứng đầu; thực hiện quản trị rủi ro tương ứng với quy mô, mức độ tác động; nghiên cứu áp dụng cơ chế chấp nhận rủi ro thử nghiệm và loại trừ hoàn toàn trách nhiệm pháp lý khi xảy ra thiệt hại do nguyên nhân khách quan.
Nhiều chuyên gia đánh giá, đây chính là điểm có ý nghĩa đặc biệt đối với việc tháo gỡ tâm lý sợ sai. Khi cơ chế rõ ràng, minh bạch, cán bộ mới có cơ sở để quyết định; cơ quan kiểm tra, giám sát cũng có căn cứ để đánh giá; còn xã hội có thể nhìn nhận công bằng hơn đối với những rủi ro phát sinh trong quá trình đổi mới.
Giao quyền phải trao cả nguồn lực, điều kiện
Không thể yêu cầu cán bộ dám chịu trách nhiệm nếu không trao cho họ quyền hạn tương xứng. Nghị quyết 24 đặt yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền, giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho cấp ủy, người đứng đầu trong quyết định và tổ chức thực hiện các giải pháp đột phá, cấp bách.
Nhưng trao quyền không có nghĩa là để cán bộ “tự bơi”. Quyền phải đi cùng trách nhiệm giải trình; tự chủ phải đi cùng kiểm soát quyền lực; quyết định phải đặt trong cơ chế quản trị rủi ro. Bởi vậy, Nghị quyết đưa ra một chuỗi vận hành đáng chú ý: “giao quyền – giám sát thực thi – quản trị rủi ro – đánh giá bằng kết quả”. Người đứng đầu được giao quyền phải biết mình chịu trách nhiệm về điều gì. Cấp dưới được trao quyền phải được bảo đảm về thẩm quyền, nhân lực, thời gian và nguồn lực cần thiết. Cơ quan giám sát không chỉ xuất hiện sau khi hậu quả xảy ra, mà phải tham gia vào quá trình phòng ngừa, cảnh báo và hỗ trợ từ sớm, từ xa.
Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện một số Nghị quyết, Chỉ thị của Bộ Chính trị (Hội nghị), diễn ra ngày 3/9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng yêu cầu phải hoàn thiện thể chế, phân định thẩm quyền, bảo đảm nguồn lực và quản trị rủi ro; không giao việc trước rồi sau đó mới đi tìm điều kiện thực hiện; không giao trách nhiệm mà thiếu điều kiện triển khai thực hiện…
Trao quyền để hành động, nhưng bảo vệ người dám làm cũng phải đi cùng một ranh giới rõ ràng. Nghị quyết 24 yêu cầu xem xét miễn hoặc giảm trách nhiệm đối với trường hợp phát sinh sai sót không cố ý, không vụ lợi, thực hiện đúng chủ trương, phương án được cấp có thẩm quyền phê duyệt và đã chủ động báo cáo, phòng ngừa, khắc phục tối đa hậu quả. Ngược lại, những trường hợp cố ý làm trái, vụ lợi, che giấu thông tin, bỏ qua cảnh báo hoặc tự ý vượt phạm vi được phê duyệt thì không áp dụng cơ chế bảo vệ và phải bị xử lý nghiêm.
Đây chính là “ranh giới đỏ” để cơ chế bảo vệ không bị lợi dụng. Bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm phải là bảo vệ đúng người, đúng việc, đúng bản chất. Khi xem xét trách nhiệm, cần nhìn vào động cơ, mục đích, mức độ lỗi, quá trình ra quyết định, khả năng dự báo và kiểm soát rủi ro, cũng như việc chủ động ngăn chặn, khắc phục hậu quả. Như vậy, “bảo vệ” và “kiểm soát” không phải hai vế đối lập. Bảo vệ đúng sẽ tạo niềm tin cho người dám làm; kiểm soát đúng sẽ giữ cho sự dám làm không chệch hướng.
Nhấn mạnh tinh thần này, khi quán triệt Nghị quyết 24 tại Hội nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc nêu rõ, Nghị quyết đã chuyển từ bảo vệ cán bộ sau khi rủi ro đã xảy ra sang kiến tạo môi trường để cán bộ có thể dấn thân hành động và có trách nhiệm ngay từ đầu. Bảo vệ cán bộ không thể chỉ bắt đầu khi đã xảy ra sai sót, thiệt hại rồi mới xem xét miễn hay giảm trách nhiệm. Trước khi yêu cầu cán bộ chịu trách nhiệm, tổ chức phải giao rõ việc, giao đủ quyền, bố trí nguồn lực cần thiết, xác định giới hạn thẩm quyền, nhận diện và quản trị rủi ro, theo dõi, hỗ trợ trong quá trình thực hiện.
Có thể nói, Nghị quyết 24 đã xây dựng được môi trường và thể chế để người muốn làm có thể làm; chuyển từ “bảo vệ sau sự việc” sang “bảo vệ bằng thể chế, bằng tổ chức và bằng quản trị rủi ro ngay trong quá trình hành động”.
Tạo dựng niềm tin vào hành động có trách nhiệm
Một điểm mới quan trọng của Nghị quyết là gắn trực tiếp tinh thần đổi mới, năng lực hành động và quản trị rủi ro với các khâu của công tác cán bộ; đồng thời nhấn mạnh nguyên tắc lấy sản phẩm, hiệu quả công việc, năng lực tháo gỡ “điểm nghẽn”, giải quyết việc khó, việc mới, việc tồn đọng kéo dài và mức độ hài lòng của Nhân dân, doanh nghiệp làm thước đo chủ yếu. Đây là bước chuyển mạnh từ đánh giá cán bộ nặng về hồ sơ, quy trình, thành tích hình thức sang coi trọng sản phẩm và hiệu quả thực tế.
Khi kết quả trở thành thước đo, cán bộ sẽ có thêm động lực để hành động. Bởi nếu làm và không làm đều được nhìn nhận như nhau, tâm lý an toàn sẽ luôn lấn át tinh thần dấn thân. Ngược lại, khi những người dám nhận việc khó và tạo ra hiệu quả thực chất được ghi nhận, trọng dụng, bộ máy sẽ hình thành một động lực mới: dám nhận việc, dám chịu trách nhiệm và dám tạo ra kết quả.
Đây cũng là điểm hội tụ của việc “lấy kết quả thử nghiệm, tổng kết thực tiễn là căn cứ quan trọng để hoàn thiện thể chế theo chu trình “thử nghiệm – đánh giá – hoàn thiện – nhân rộng – luật hoá””. Bởi hoàn thiện thể chế để cán bộ dám làm không chỉ là làm rõ quyền hạn hay trách nhiệm, mà phải tạo ra một cơ chế, trong đó người làm đúng được bảo vệ, người làm tốt được ghi nhận và người né tránh trách nhiệm phải được nhận diện, sàng lọc. Như nhấn mạnh của Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc: Giá trị của Nghị quyết 24 không nằm ở việc chúng ta nói nhiều hơn về tinh thần dám nghĩ, dám làm, mà phải được thể hiện bằng sự thay đổi thật trong hành động của cán bộ và sự thay đổi thật trong cách hệ thống sử dụng, đánh giá, bảo vệ và sàng lọc cán bộ.
Gỡ “nút thắt” sợ sai, vì thế chính là tạo dựng niềm tin vào hành động có trách nhiệm, để mỗi sáng kiến vì lợi ích chung có cơ hội được thử nghiệm, được kiểm chứng, được hoàn thiện và cuối cùng trở thành giá trị cụ thể, phục vụ cho sự phát triển của đất nước.
Vân Anh
Nguồn: baophapluat.vn
