Khi trẻ chọn người lạ để tâm sự, gia đình đang ở đâu?

Nhiều chuyên gia cho rằng, trẻ nhỏ luôn cần những không gian an toàn khác để được lắng nghe, tự do chia sẻ, khám phá thế giới và tìm kiếm sự hỗ trợ khi đối mặt với khó khăn.

LTS: Những hội nhóm mang tên “ghét bố mẹ” xuất hiện trên mạng xã hội gần đây đang đặt ra một vấn đề không thể xem nhẹ: Vì sao một số trẻ lại chọn không gian mạng để bày tỏ sự bất mãn, tổn thương và những điều khó nói với chính cha mẹ mình?

Đằng sau hai chữ “ghét” có thể không chỉ là sự phản kháng hay bướng bỉnh, mà còn là những nhu cầu chưa được đáp ứng: được lắng nghe, được tôn trọng, được thấu hiểu và được đồng hành.

Điều đáng quan tâm không phải là phán xét những đứa trẻ đang lên tiếng, mà là nhìn vào những khoảng trống đã khiến các em phải tìm đến những cộng đồng như vậy. Khi gia đình chưa phải là nơi trẻ có thể chia sẻ, nhà trường chưa đủ sức nâng đỡ, các dịch vụ hỗ trợ còn hạn chế và không gian mạng thiếu những điểm tựa an toàn, trẻ sẽ tìm kiếm sự đồng cảm ở đâu?

Chuyên đề “Ghét bố mẹ hay tiếng kêu cứu của trẻ?” của Tạp chí Trẻ em Việt Nam đi tìm câu trả lời từ chính tiếng nói của trẻ, từ góc nhìn của cha mẹ, nhà trường và các chuyên gia. Qua đó, đặt ra một câu hỏi lớn hơn: Người lớn cần làm gì để mỗi đứa trẻ có một nơi an toàn để được lắng nghe, bảo vệ và lớn lên?

Bài 1: Thấy gì từ những hội nhóm “ghét bố mẹ”?

*****

Trao đổi với PV Tạp chí Trẻ em Việt Nam, TS. Vũ Thu Hương, chuyên gia giáo dục, nguyên giảng viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, cho rằng việc một bộ phận trẻ công khai bày tỏ sự bất mãn, thậm chí nói “ghét bố mẹ”, không nên chỉ được nhìn nhận như một vấn đề về thái độ hay cách ứng xử. Đằng sau những biểu hiện này có thể là những nhu cầu cảm xúc chưa được đáp ứng, trong đó có nhu cầu được lắng nghe, được tôn trọng và có không gian để bày tỏ suy nghĩ, cảm xúc của bản thân.

Theo TS. Vũ Thu Hương, hiện nay thời gian trẻ dành cho việc học tập quá nhiều, trong khi không gian để vui chơi, trải nghiệm, giao lưu và thể hiện bản thân lại hạn chế. Nhiều trẻ mong muốn được tham gia các câu lạc bộ, trải nghiệm những hoạt động mới, được làm những điều mình yêu thích nhưng phần lớn thời gian vẫn xoay quanh việc học.

“Trẻ thiếu những không gian để bày tỏ, thể hiện cảm xúc và được là chính mình. Khi những nhu cầu đó không được đáp ứng trong đời sống hằng ngày, các em có thể tìm đến những không gian khác, trong đó có mạng xã hội, để chia sẻ và tìm kiếm sự đồng cảm từ những người có cùng trải nghiệm”, TS. Vũ Thu Hương phân tích.

Theo TS. Vũ Thu Hương, điều đáng lo ngại là những hội nhóm trên mạng có nguy cơ trở thành nơi các đối tượng xấu tiếp cận, dụ dỗ, dẫn dắt trẻ bỏ nhà đi hoặc tham gia vào những hành vi vi phạm pháp luật. Vì vậy, đây không còn đơn thuần là câu chuyện về việc trẻ “bức xúc với bố mẹ”, mà còn liên quan đến an toàn của trẻ trong môi trường mạng.

Trước nguy cơ này, cha mẹ cần nhìn lại: liệu mình có dành cho trẻ đủ không gian để nghỉ ngơi, khám phá và tìm hiểu thế giới hay chưa; những nhu cầu của trẻ có được lắng nghe hay không… Từ đó, thay đổi cách ứng xử để trẻ có được sự an toàn cả về thể chất lẫn tâm lý.

“Các con cần không gian để thở, sinh sống, khám phá, tìm hiểu thế giới rộng lớn chứ không phải chỉ học. Đó cũng là nơi các con có thể chia sẻ cảm xúc của chính mình”, Tiến sĩ Vũ Thu Hương chia sẻ, đồng thời chỉ ra rằng bên cạnh gia đình thì trẻ cần có thêm những “trọng tài” hoặc kênh trung gian giúp các em kết nối với người lớn khi không thể tự giải quyết mâu thuẫn. Đó có thể là phòng tâm lý học đường, đường dây nóng, các kênh tư vấn trực tuyến hoặc những câu lạc bộ giúp trẻ được chia sẻ, định hướng và hỗ trợ kịp thời khi gặp tình huống nguy hiểm.

Dưới góc độ tâm lý học, ThS. Nguyễn Hương Giang, chuyên gia tâm lý, NCS ngành Tâm lý học lâm sàng trẻ em và vị thành niên, cho rằng nên nhìn hiện tượng này như một tín hiệu cần được lắng nghe hơn là một vấn đề đạo đức.

Ở tuổi dậy thì, trẻ bắt đầu có nhu cầu tách dần khỏi cha mẹ để hình thành bản sắc và tiếng nói riêng. Khi cảm xúc không có chỗ để nói, trẻ có thể tìm đến những nơi có người “nghe mà không phán xét”. Tính ẩn danh của mạng xã hội cũng khiến các em cảm thấy không quá lo sợ bị mắng, bị trách móc.

“Đây có thể là nơi trẻ giải tỏa cảm xúc, tìm thấy những người có trải nghiệm tương tự và bớt cảm giác cô đơn. Tuy nhiên, nếu trong nhóm chỉ tồn tại những tiếng nói cùng chiều, cảm xúc tiêu cực có thể bị khuếch đại, khiến khoảng cách giữa trẻ và gia đình ngày càng lớn”, ThS. Nguyễn Hương Giang cảnh báo.

Ở góc độ tâm lý, ThS. Nguyễn Hương Giang, chuyên gia tâm lý, nghiên cứu sinh Tâm lý học lâm sàng trẻ em và vị thành niên, cho rằng với một người xa lạ trên mạng, trẻ gần như không phải đối mặt với quá nhiều rủi ro. Người đó không có quyền lực đối với trẻ, không có kỳ vọng hay sự thất vọng nếu trẻ làm điều gì không đúng, và trẻ hoàn toàn có thể rời khỏi cuộc trò chuyện bất cứ lúc nào.

Do đó, để hạn chế việc trẻ phải tìm kiếm sự đồng cảm từ những người xa lạ trên mạng, điều quan trọng trước hết là xây dựng một mối quan hệ gia đình mà ở đó trẻ cảm thấy an toàn khi nói thật. Cha mẹ cần lắng nghe nhằm mục đích để hiểu thay vì nghe để phản bác, với nguyên tắc “công nhận trước, giải quyết sau”. Cha mẹ cũng cần tôn trọng sự khác biệt, hiểu rằng việc con bất đồng quan điểm là một phần của quá trình trưởng thành.

Ngược lại, cha mẹ cần dạy con cách thể hiện sự bất đồng một cách tôn trọng và làm gương bằng chính cách ứng xử của mình. Việc đặt ra ranh giới rõ ràng nhưng có giải thích cũng rất quan trọng, trẻ cần hiểu vì sao có những giới hạn và được tham gia thương lượng ở mức phù hợp với độ tuổi.

Sau cùng, điều cả hai chuyên gia cùng đặt ra không phải là làm thế nào để trẻ ngừng nói “ghét bố mẹ”, mà là làm thế nào để phía sau câu nói ấy, trẻ vẫn có một người lớn, một nơi đủ an toàn để tìm đến.

Nguồn: treemvietnam.net.vn