Những năm gần đây, ô nhiễm rác thải nhựa, suy giảm tài nguyên và tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách con người tương tác với môi trường. Trong tiến trình ấy, việc đưa giáo dục môi trường vào trường học được xem là hướng đi căn cơ, lâu dài, bởi thói quen và lối sống hình thành từ sớm có khả năng tạo ra ảnh hưởng bền vững cho cả một thế hệ.
Xây dựng những trường học không rác nhựa
Giải thưởng Trường học Sinh thái ASEAN Việt Nam 2025 ghi nhận sự mở rộng đáng kể về quy mô và mức độ tham gia. Gần 300 hồ sơ dự thi đến từ nhiều vùng miền khác nhau, từ khu vực đô thị, nông thôn đến miền núi, biên giới và hải đảo, cho thấy mô hình trường học sinh thái đang ngày càng được quan tâm trong hệ thống giáo dục. Tại Lễ trao giải mới đây, 60 cơ sở giáo dục tiêu biểu trên nhiều vùng miền cả nước đã được vinh danh “Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam 2025”. Sự tham gia đầy đủ của các cấp học, từ tiểu học đến trung học phổ thông, phản ánh nhận thức rõ nét hơn về vai trò của giáo dục môi trường trong giai đoạn phát triển hiện nay.
Theo GS.TS.NGND Đặng Thị Kim Chi, nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học và Công nghệ Môi trường (Đại học Bách khoa Hà Nội), việc tổ chức giải thưởng đáp ứng đúng yêu cầu cấp thiết của xã hội. Nếu muốn giải quyết các vấn đề môi trường một cách căn cơ, cần bắt đầu từ mỗi cá nhân và đặc biệt là từ thế hệ học sinh – những chủ nhân tương lai của đất nước. Trong bối cảnh đó, trường học không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức, mà còn là không gian hình thành thói quen, lối sống và trách nhiệm công dân đối với môi trường.
Một điểm nhấn đáng chú ý của mùa giải năm nay là chủ đề “Trường học không rác thải nhựa”. Đây là cách tiếp cận trực diện đối với một trong những thách thức môi trường nổi cộm hiện nay. Thay vì dừng lại ở hoạt động tuyên truyền, nhiều trường đã xây dựng kế hoạch hành động cụ thể, triển khai phân loại rác tại nguồn, tái chế, tái sử dụng và giảm thiểu nhựa dùng một lần trong sinh hoạt học đường. Điều đáng ghi nhận là các hoạt động này không mang tính phong trào ngắn hạn, mà hướng tới thay đổi hành vi lâu dài của học sinh, giáo viên và phụ huynh.
Tại nhiều cơ sở giáo dục, học sinh được trực tiếp tham gia vào các hoạt động thực hành môi trường như phân loại rác, tái chế vật liệu đã qua sử dụng hay tìm hiểu vòng đời của sản phẩm. Thông qua trải nghiệm thực tế, kiến thức môi trường không còn là khái niệm trừu tượng mà trở thành hành động cụ thể gắn với đời sống hằng ngày. Chính quá trình “học đi đôi với làm” này giúp hình thành ý thức tự giác và trách nhiệm cá nhân đối với môi trường xung quanh.
Tiếp tục lan tỏa các giá trị sống xanh trong trường học
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành khẳng định, Giải thưởng là một sáng kiến có ý nghĩa quan trọng trong khuôn khổ hợp tác môi trường ASEAN, góp phần thúc đẩy giáo dục môi trường, xây dựng các mô hình trường học xanh, bền vững trong khu vực. Việc Việt Nam tích cực tổ chức và triển khai Giải thưởng không chỉ khẳng định vai trò, trách nhiệm của Việt Nam trong ASEAN, mà còn góp phần lan tỏa sâu rộng các giá trị bảo vệ môi trường trong hệ thống giáo dục quốc gia. Để tiếp tục phát huy hiệu quả của Giải thưởng, Thứ trưởng Lê Công Thành đề nghị các Bộ, ngành, địa phương, cơ sở giáo dục và các tổ chức liên quan tăng cường phối hợp, nhân rộng các mô hình Trường học sinh thái ASEAN; đồng thời đẩy mạnh lồng ghép giáo dục môi trường, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững trong hoạt động dạy và học.
Quả thực, Giải thưởng Trường học Sinh thái ASEAN Việt Nam hiện được đánh giá là một trong những hoạt động có phạm vi và mức độ lan tỏa lớn trong lĩnh vực giáo dục môi trường. Bên cạnh quy mô, yếu tố được nhấn mạnh là chiều sâu và tính bền vững của các mô hình tham gia, bởi lẽ hiệu quả của giáo dục môi trường không nằm ở số lượng hoạt động được tổ chức, mà thể hiện ở sự thay đổi nhận thức và hành vi của người học. Khi học sinh chủ động tham gia, khi gia đình cùng đồng hành và khi cộng đồng trở thành phần mở rộng của nhà trường, giáo dục môi trường mới thực sự phát huy giá trị lâu dài.
Từ những kết quả đạt được, có thể thấy việc tiếp tục lan tỏa các sáng kiến sống xanh trong trường học là yêu cầu mang tính lâu dài. Khi những mô hình thiết thực được nhân rộng, giáo dục môi trường sẽ không chỉ dừng ở nhận thức, mà trở thành hành động thường nhật, góp phần hình thành thế hệ công dân trẻ có trách nhiệm với môi trường và phát triển bền vững.
Nguồn: Pháp luật Việt Nam
