Con học tốt nhưng ngày càng thu mình, cha mẹ cần lưu ý điều gì?

Em N.N.T.Q., 15 tuổi, ở TP.HCM, là học sinh có kết quả học tập tốt và từng được chọn vào đội tuyển học sinh giỏi Hóa của trường. Do cha mẹ bận công việc, gia đình từng nghĩ em đã lớn, có thể tự giải quyết những vấn đề của mình. Tuy nhiên, người thân dần nhận thấy Q. ngày càng ít chia sẻ những chuyện riêng với cha mẹ.

Những thay đổi này diễn ra trong khi thành tích học tập của em vẫn được duy trì. Gần đây, khi chuyển sang một môi trường học tập mới, Q. bắt đầu cảm thấy mình “mất gốc”. Em muốn ở một mình, thường đóng cửa phòng và có những lúc khóc nhiều. Khi người thân gọi, em không muốn trả lời và cho rằng mình có thể tự giải quyết mọi chuyện.

Sau đó, gia đình nhận thấy Q. có dấu hiệu tự làm tổn thương bản thân. Lo lắng tình trạng này có thể tiếp diễn, người thân đưa em đi khám.

“Gia đình cũng bận làm ăn, biết con tâm lý nhạy cảm nên có nhờ người chăm sóc để ý cháu. Nhưng thấy cháu vẫn học rất giỏi nên gia đình cũng không để ý nhiều”, người thân của Q. chia sẻ.

Theo BS.CKII Nguyễn Thanh Sang, ở trẻ vị thành niên, các vấn đề tâm lý có thể biểu hiện qua nhiều thay đổi về cảm xúc, hành vi, học tập và giao tiếp. Vì vậy, cha mẹ không nên mặc định những biểu hiện như thu mình hay thay đổi cảm xúc chỉ đơn thuần là dấu hiệu của tuổi dậy thì.

Ở tuổi thiếu niên, khả năng nhận biết và điều chỉnh cảm xúc của trẻ vẫn đang trong quá trình phát triển. Khi đối mặt với áp lực, trẻ có thể trải qua nhiều trạng thái như tức giận, thất vọng, buồn bã, lo lắng hoặc cảm giác bản thân không đủ khả năng giải quyết vấn đề.

BS Sang nhấn mạnh vai trò của việc duy trì trò chuyện với con mỗi ngày. Cha mẹ không nhất thiết phải chờ đến khi trẻ gặp một vấn đề nghiêm trọng mới hỏi han.

Sự kết nối có thể bắt đầu từ những câu chuyện rất nhỏ: Một ngày ở trường của con thế nào? Có chuyện gì khiến con vui? Điều gì khiến con khó chịu? Con đang lo lắng điều gì?

Những cuộc trò chuyện thường xuyên giúp tạo ra một “đường dây liên lạc” giữa cha mẹ và con. Khi gặp vấn đề lớn hơn, trẻ sẽ biết mình có thể tìm đến cha mẹ để chia sẻ và tìm kiếm sự hỗ trợ.

Theo chuyên gia, cha mẹ nên chú ý nếu trẻ có những thay đổi kéo dài hoặc rõ rệt như ngày càng thu mình, thay đổi thói quen ăn uống và giấc ngủ, giảm hứng thú với những hoạt động từng yêu thích, thường xuyên cáu gắt hoặc xuất hiện hành vi tự làm tổn thương bản thân. Trong những trường hợp này, việc tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc cơ sở chuyên môn để được đánh giá là cần thiết, không nên bị xem là “làm quá”.

Đặc biệt, khi trẻ đã có hành vi tự làm tổn thương bản thân, gia đình cần coi đây là dấu hiệu nghiêm túc và đưa trẻ đến cơ sở chuyên môn để được hỗ trợ phù hợp.

Một đứa trẻ học giỏi vẫn có thể gặp khó khăn về tâm lý. Một đứa trẻ vẫn nói cười, sinh hoạt bình thường cũng có thể đang mang trong lòng những điều chưa biết cách chia sẻ. Điều cha mẹ cần vun đắp không chỉ là thành tích của con, mà còn là một mối quan hệ đủ an toàn để khi gặp khó khăn, trẻ biết rằng mình luôn có thể tìm về.