GS.BS Nguyễn Anh Trí phát biểu tại một Hội nghị. (Ảnh: PV)
Từ cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô, TP Hà Nội đã cụ thể hóa thành các chính sách nhằm phát triển sản phẩm, dịch vụ phục vụ để chăm sóc tốt hơn cho người cao tuổi; đồng thời giải quyết “bài toán” an sinh xã hội và phát huy nguồn lực của người cao tuổi trong phát triển kinh tế – xã hội của Thủ đô.
Chủ động chuyển hóa áp lực già hóa dân số thành động lực phát triển
Trong xu thế chung của thế giới và đất nước, TP Hà Nội đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh chóng. Theo Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, TP hiện có gần 1,4 triệu người cao tuổi, chiếm hơn 16% tổng dân số. Dự báo đến năm 2030, số người cao tuổi của TP sẽ tăng lên khoảng 1,71 triệu người, tạo áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống y tế, an sinh xã hội và nhu cầu chăm sóc dài hạn.
Theo TS Nguyễn Tiến Dĩnh – nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, đất nước ta nói chung, TP Hà Nội nói riêng, người cao tuổi luôn được quan tâm chăm sóc cả về vật chất và tinh thần, bảo đảm an sinh xã hội, giữ gìn trật tự trị an xã hội, thể hiện tính nhân văn sâu sắc. Tuy nhiên, bối cảnh đời sống vật chất, tinh thần, văn hóa ngày càng được nâng lên và xu hướng già hóa dân số đặt ra yêu cầu xã hội, Nhà nước phải quan tâm hơn đối với người cao tuổi. Do đó, “kinh tế bạc” đang được chú ý tới và từng bước phát triển các sản phẩm, các dịch vụ chăm sóc, phục vụ người cao tuổi để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người cao tuổi trong xã hội. Mặt khác, người cao tuổi còn sức khỏe, còn trí tuệ vẫn tham gia vào thị trường lao động ngày càng đông đảo, không những tiếp tục tạo ra sản phẩm, dịch vụ cho xã hội mà còn chủ động hội nhập vào xã hội để cống hiến và rèn luyện, bảo đảm cuộc sống vui tươi, lành mạnh.
Thực tế cũng cho thấy, bên cạnh những kết quả tích cực đã đạt được, hệ thống sản phẩm, dịch vụ chăm sóc người cao tuổi trên địa bàn TP Hà Nội còn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn; số lượng cơ sở chăm sóc còn hạn chế, phân bố chưa đồng đều, mô hình chăm sóc tại cộng đồng và chăm sóc ban ngày mới đang trong giai đoạn thí điểm; tỷ lệ huy động nguồn lực xã hội tham gia phát triển dịch vụ chăm sóc người cao tuổi còn thấp; việc sử dụng lao động là người cao tuổi chưa tương xứng với tiềm năng và kinh nghiệm của lực lượng lao động này.
Để khắc phục những hạn chế này, điểm a khoản 2 Điều 27 Luật Thủ đô năm 2026 đã giao HĐND TP Hà Nội ban hành các chính sách đặc thù nhằm phát triển sản phẩm, dịch vụ phục vụ người cao tuổi và khuyến khích sử dụng lao động là người cao tuổi. Cụ thể hóa Luật Thủ đô, HĐND TP Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 80/2026/NQ-HĐND ngày 15/7/2026 quy định một số chính sách phát triển sản phẩm, dịch vụ chăm sóc, phục vụ người cao tuổi; khuyến khích người cao tuổi tham gia phát triển kinh tế trên địa bàn TP Hà Nội.
Việc HĐND Hà Nội ban hành Nghị quyết là rất cần thiết, là cơ sở pháp lý trực tiếp nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về thích ứng với già hóa dân số, phát triển hệ thống an sinh xã hội và phát huy nguồn lực của người cao tuổi trong phát triển kinh tế – xã hội. Đặc biệt, việc HĐND TP ban hành Nghị quyết là biểu hiện sinh động của việc hiện thực hóa quyền tự chủ của Trung ương giao cho HĐND TP Hà Nội. Thay vì áp dụng thụ động các khung chính sách chung của cả nước, Hà Nội được tự quyết định toàn diện về “phạm vi, điều kiện, ngành, nghề, biện pháp quản lý…” để chủ động điều hành phù hợp với thực tiễn phát triển của một siêu đô thị. Đây là nền tảng pháp lý tối cao giải quyết tình trạng thiếu hụt cơ chế thu hút xã hội hóa, khuyến khích doanh nghiệp (DN) đầu tư vào lĩnh vực an sinh, kinh tế dành cho người cao tuổi vốn chưa được định hình rõ ràng trong các văn bản luật chuyên ngành trước đây.
Những quy định nổi bật
Theo Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội Lê Trung Hiếu, “kinh tế bạc” không phải một nền kinh tế mới xuất hiện; điểm mới là lĩnh vực này bắt đầu được nhìn nhận như một thị trường và một nguồn lực phát triển. Luật Thủ đô năm 2026 đã mở cánh cửa thể chế để cách nhìn đó được chuyển hóa thành chính sách. Ông Lê Trung Hiếu lưu ý, các chính sách của TP được thiết kế theo 2 hướng. Hướng thứ nhất là phát triển sản phẩm, dịch vụ phục vụ người cao tuổi. Hướng thứ hai là tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục tham gia lao động, khởi nghiệp, sản xuất, kinh doanh và cung cấp tri thức cho xã hội.
Cơ sở chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi tại phường Long Biên. (Nguồn ảnh: Báo Hànộimới)
Theo Nghị quyết, đối với khu vực công lập, TP ưu tiên bố trí quỹ đất; đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, công nghệ và chuyển đổi số; đào tạo nhân lực điều dưỡng lão khoa, phục hồi chức năng và chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng. Cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ hoặc đấu thầu cung cấp dịch vụ công được áp dụng nhằm nâng khả năng đáp ứng của hệ thống chăm sóc.
Với cơ sở ngoài công lập, chính sách hướng tới tháo gỡ những “điểm nghẽn” về đất đai, vốn, công nghệ và nhân lực. Các cơ sở đủ điều kiện có thể được xem xét hưởng ưu đãi đầu tư theo quy định của TP; tiếp cận nguồn vốn ưu đãi; khai thác quỹ đất, trụ sở công dôi dư; được hỗ trợ ứng dụng trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật và công nghệ số trong quản lý sức khỏe, cảnh báo an toàn từ xa.
Chính sách cũng dành nguồn lực cho chăm sóc tại cộng đồng. Ngân sách cấp xã bố trí hỗ trợ tối thiểu 50 triệu đồng mỗi năm đối với một cơ sở hoặc điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày và tối thiểu 20 triệu đồng mỗi năm đối với một câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi. Các điểm này có thể sử dụng trạm y tế, điểm trạm y tế, nhà văn hóa hoặc địa điểm phù hợp sẵn có, qua đó hạn chế đầu tư xây dựng mới.
Nghị quyết cũng quy định nhiều chính sách hỗ trợ DN, cơ sở sản xuất, hợp tác xã, hộ kinh doanh sử dụng người lao động cao tuổi, như được hưởng các chính sách về hỗ trợ DN thuộc khu vực kinh tế tư nhân trên địa bàn TP Hà Nội; được ưu đãi lãi suất vay vốn chương trình hỗ trợ tạo việc làm, duy trì và mở rộng việc làm từ nguồn vốn ngân sách địa phương ủy thác qua Ngân hàng Chính sách xã hội; được hỗ trợ tối đa 50% chi phí mua bảo hiểm tai nạn tự nguyện cho người lao động là người cao tuổi.
Đáng chú ý, Nghị quyết số 80/2026/NQ-HĐND quy định tổ chức dịch vụ việc làm công thực hiện nhiệm vụ theo hình thức đặt hàng của TP dành cho người cao tuổi được áp dụng đơn giá đặt hàng cao hơn 20% so với mức đơn giá dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước đối với tổ chức dịch vụ việc làm công do UBND TP quyết định nhằm nâng cao hiệu quả kết nối việc làm cho người cao tuổi.
Đồng thời, Nghị quyết quy định nhiều chính sách hỗ trợ người cao tuổi khởi nghiệp, làm chủ cơ sở sản xuất, kinh doanh, như dự án khởi nghiệp do người cao tuổi làm chủ thuộc danh mục ngành, nghề, lĩnh vực ưu tiên phát triển do UBND TP quyết định được miễn, giảm tiền thuê trụ sở công dôi dư, công trình thuộc sở hữu nhà nước, cơ sở hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo do TP quản lý hoặc được xem xét hỗ trợ một phần kinh phí thuê địa điểm sản xuất, kinh doanh theo khả năng cân đối ngân sách TP. TP ưu tiên áp dụng cơ chế giao nhiệm vụ, đặt hàng hoặc khoán sản phẩm khoa học công nghệ, đề án tư vấn phản biện chất lượng cao đối với các chuyên gia, nhà khoa học, nghệ nhân là người cao tuổi có công trình đóng góp cho sự phát triển của Thủ đô.
Bước chuyển mạnh mẽ trong tư duy quản lý
Theo ông Nguyễn Thế Toàn, Chủ tịch Hội Người cao tuổi TP Hà Nội, điều giá trị nhất ở người cao tuổi chính là “vốn xã hội”, bao gồm kinh nghiệm thực tiễn, bản lĩnh, tác phong làm việc và mạng lưới kết nối. Dưới góc độ kinh tế, đây là nguồn nhân lực đã qua “phép thử” của thời gian, có tính ổn định cao và khả năng thích ứng linh hoạt.
Thực tế phong trào “Người cao tuổi làm kinh tế giỏi” tại Thủ đô thời gian qua đã chứng minh điều đó. Theo thống kê của Hội Người cao tuổi TP Hà Nội, tính đến nay, toàn TP đã có gần 160.000 người cao tuổi trực tiếp tham gia các hoạt động sản xuất, kinh doanh. Trong đó, có hơn 15.000 điển hình làm kinh tế giỏi và gần 10.000 người cao tuổi đang là chủ DN, trang trại, cơ sở kinh doanh trực tiếp tạo việc làm cho gần 80.000 lao động. Đó là lực lượng doanh nhân khá lớn của Thủ đô, minh chứng rõ nét cho ý chí “tuổi cao – gương sáng” mà không phải quy mô kinh tế hay doanh thu, mà chính là nghị lực vượt lên tuổi tác để tiếp tục lao động, cống hiến. Ngoài ra, từ số liệu của Hội Người cao tuổi TP Hà Nội, ước tính Thủ đô, hiện có khoảng 70.000 đến 100.000 người cao tuổi là trí thức, nhà khoa học, nhà giáo, bác sĩ, nghệ sĩ, doanh nhân, nghệ nhân và chuyên gia. Đây là nguồn lực trí tuệ đặc biệt quý giá trong bối cảnh Hà Nội bước vào giai đoạn già hóa dân số.
Vì vậy, việc TP Hà Nội ban hành và triển khai thực hiện Nghị quyết số 80/2026/NQ-HĐND đánh dấu sự đổi mới tư duy quản lý khi chuyển hóa hoàn toàn áp lực, thách thức của già hóa dân số trở thành động lực, nguồn lực phát triển kinh tế – xã hội. Qua đó, giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa lợi ích kinh tế (phát triển kinh tế bạc) với trách nhiệm xã hội (an sinh, y tế) và quy hoạch kiến trúc (đô thị bền vững) của Thủ đô trong kỷ nguyên mới. Qua đó, vừa bảo đảm yêu cầu lấy con người làm trung tâm của mọi chính sách, vừa góp phần khơi thông nguồn lực để thực hiện mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của Thủ đô.
Bảo An
Nguồn: baophapluat.vn
