Một mẫu drone phun thuốc trên cánh đồng (Ảnh: MST)
Việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đối với thiết bị bay không người lái (UAV) được xem là cơ sở quan trọng để tăng cường quản lý, bảo đảm an toàn hoạt động bay, đồng thời mở rộng không gian cho đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế tầm thấp tại Việt Nam.
Phân định rõ trách nhiệm quản lý
Ngày 14/6/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Quyết định số 2778/BKHCN-TĐC về Danh mục tiêu chuẩn quốc gia (TCVN), tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn khu vực, tiêu chuẩn nước ngoài đối với sản phẩm công nghệ chiến lược và Hướng dẫn khung định hướng áp dụng tiêu chuẩn, tiêu chí lựa chọn nội dung xây dựng TCVN phục vụ phát triển các sản phẩm công nghệ chiến lược.
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, đối với thiết bị bay không người lái, danh mục đã xác định 88 tiêu chuẩn của các tổ chức tiêu chuẩn hóa như ISO, ASTM, EN, IEEE… Đây là nguồn tham chiếu quan trọng phục vụ quá trình xây dựng, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật về UAV tại Việt Nam.
Các tiêu chuẩn được phân theo nhiều nhóm, từ phân loại, thuật ngữ đến hệ thống và thiết kế UAV; vận hành; quản lý không phận và giao thông UAV, trong đó có bộ tiêu chuẩn ISO 23629; an toàn; thử nghiệm, đánh giá và chứng nhận. Danh mục cũng bao gồm các tiêu chuẩn hướng dẫn đào tạo, chứng nhận phi công điều khiển từ xa hệ thống máy bay không người lái (UAS) phục vụ mục đích an toàn công cộng.
Trên cơ sở danh mục này, các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân có thể xem xét áp dụng trực tiếp các tiêu chuẩn phù hợp trong trường hợp cần thiết hoặc sử dụng làm cơ sở để xây dựng TCVN đáp ứng yêu cầu quản lý và phát triển công nghệ trong nước.
Việc xây dựng TCVN, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) đối với UAV được đặt trong tổng thể yêu cầu quản lý nhà nước về phòng không nhân dân và hoạt động của tàu bay không người lái.
Theo Luật Phòng không nhân dân năm 2024, Bộ Quốc phòng chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về phòng không nhân dân, tàu bay không người lái, trong đó có quản lý, giám sát hoạt động bay, cấp phép bay và xác định, công bố khu vực, vùng cấm bay.
Theo điểm a khoản 1 Điều 30 Nghị định số 288/2025/NĐ-CP ngày 5/11/2025 của Chính phủ, Bộ Quốc phòng có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Xây dựng và các bộ, ngành liên quan xây dựng, ban hành, công nhận các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về phương tiện bay.
Trong khi đó, theo điểm c khoản 7 Điều 30 Nghị định số 288/2025/NĐ-CP, Bộ Khoa học và Công nghệ có trách nhiệm phối hợp với Bộ Quốc phòng xây dựng các bộ tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về phương tiện bay; chủ trì thẩm định và công bố tiêu chuẩn quốc gia về phương tiện bay.
Bộ Quốc phòng cũng có trách nhiệm rà soát, hoàn thiện, bảo đảm đầy đủ TCVN và QCVN thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước được Chính phủ phân công theo quy định tại khoản 4 Điều 66 Nghị định số 22/2026/NĐ-CP ngày 16/1/2026.
Việc phân định trách nhiệm giữa các cơ quan là cơ sở để quá trình xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn đối với UAV vừa đáp ứng yêu cầu quản lý chuyên ngành, vừa bảo đảm tính thống nhất trong quản lý nhà nước về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật.
Quản lý theo rủi ro, không tạo rào cản đổi mới
Trên cơ sở chức năng quản lý nhà nước về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Bộ Quốc phòng và các bộ, ngành liên quan nghiên cứu, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn cho phương tiện bay không người lái.
Cùng với các yêu cầu về thiết kế, vận hành, an toàn và thử nghiệm, một hướng được đặt ra là nghiên cứu các giải pháp công nghệ phục vụ quản lý UAV như định danh thiết bị, kết nối, giám sát hoạt động bay và tích hợp dữ liệu về khu vực, vùng cấm bay vào hệ thống UAV.
Đây là những yêu cầu có ý nghĩa trong bối cảnh UAV ngày càng được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, logistics, giao thông, quan trắc, cứu hộ, cứu nạn và các hoạt động công cộng. Khi phạm vi ứng dụng mở rộng, yêu cầu về an toàn, khả năng nhận diện và kiểm soát rủi ro cũng đặt ra ngày càng rõ hơn.
Theo định hướng này, các yêu cầu kỹ thuật cần được xây dựng phù hợp với mức độ rủi ro của từng loại thiết bị, phương thức vận hành và mục đích sử dụng; đồng thời hài hòa với các tiêu chuẩn quốc tế. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm yêu cầu quản lý, an toàn nhưng hạn chế việc hình thành những rào cản kỹ thuật không cần thiết đối với doanh nghiệp và hoạt động đổi mới sáng tạo.
Hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn vì vậy không chỉ là yêu cầu của công tác quản lý UAV mà còn là một phần của việc hình thành hành lang kỹ thuật cho thị trường công nghệ bay không người lái. Khi các yêu cầu về an toàn, kết nối, định danh, thử nghiệm và chứng nhận được xác lập rõ ràng, doanh nghiệp có thêm cơ sở để đầu tư, nghiên cứu, sản xuất và đưa sản phẩm vào khai thác.
Đây cũng là tiền đề để Việt Nam từng bước hình thành một không gian phát triển kinh tế tầm thấp an toàn, có kiểm soát, trong đó công nghệ UAV có thể được khai thác cho các mô hình kinh doanh và dịch vụ mới, đồng thời bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh và an toàn xã hội.
Uyên Na
Nguồn: baophapluat.vn
