Sau hơn 20 năm triển khai nhiều biện pháp quản lý, cứu hộ và thay đổi hành vi tiêu dùng, số lượng gấu bị nuôi nhốt tại Việt Nam đã giảm khoảng 97%. Đáng chú ý, phần lớn số gấu còn lại tập trung tại Hà Nội, đặc biệt ở xã Phúc Thọ, “chặng cuối” của hành trình chấm dứt nuôi nhốt gấu lấy mật đang đặt ra yêu cầu cao hơn về quản lý, phối hợp và một lộ trình xử lý cụ thể.
Sáng 23/9, Báo Nhân Dân phối hợp với Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên (ENV) tổ chức tọa đàm “Thúc đẩy chấm dứt nuôi nhốt gấu tại Hà Nội: Từ cam kết đến hành động”.
Tọa đàm có sự tham dự của ông Bùi Huy Khôi, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Hà Nội; ông Nguyễn Văn Công, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Phúc Thọ; bà Bùi Thị Hà, Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên (ENV).
Tọa đàm “Thúc đẩy chấm dứt nuôi nhốt gấu tại Hà Nội: Từ cam kết đến hành động”.(Ảnh: PV)
Năm 2026 được xem là một trong những dấu mốc quan trọng trong hành trình chấm dứt hoàn toàn hoạt động nuôi nhốt gấu lấy mật đã kéo dài hơn 20 năm tại Việt Nam. Tọa đàm tập trung nhìn lại tiến trình hơn hai thập kỷ chấm dứt hoạt động nuôi nhốt gấu lấy mật, nhận diện những điểm nghẽn còn tồn tại tại Hà Nội và tìm kiếm giải pháp cụ thể để chuyển mục tiêu đã được xác định thành hành động trong thực tế.
Hà Nội trước “chặng cuối” để chấm dứt hoàn toàn nuôi nhốt gấu
Theo số liệu ENV cung cấp, năm 2005, Việt Nam có hơn 4.300 cá thể gấu bị nuôi nhốt tại các cơ sở tư nhân. Đến năm 2026, con số này giảm còn 129 cá thể, tương đương mức giảm khoảng 97%. Đáng chú ý, 23 tỉnh, thành phố không còn gấu nuôi nhốt.
Kết quả này là thành quả của một quá trình kéo dài hơn hai thập kỷ với nhiều giải pháp được triển khai đồng thời. Về pháp lý, Quyết định số 02/2005/QĐ-BNN đặt nền móng cho việc đăng ký, quản lý và gắn chíp đối với gấu nuôi. Giai đoạn 2005 – 2006, việc đăng ký, gắn chíp được triển khai trên phạm vi cả nước. Cùng với đó, hệ thống cơ sở cứu hộ từng bước được hình thành, công nghệ chíp mới được áp dụng nhằm tăng hiệu quả giám sát; ngành y tế cũng ban hành chỉ đạo nghiêm cấm các cơ sở kinh doanh thuốc y, dược cổ truyền buôn bán mật gấu.
Bà Bùi Thị Hà, Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên (ENV). (Nguồn: ENV)
Một minh chứng điển hình được bà Bùi Thị Hà, Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên (ENV) dẫn chiếu là cách Quảng Ninh xử lý hoạt động đưa khách du lịch tới các cơ sở nuôi gấu tại Hạ Long. Địa phương đã ngăn chặn việc các đơn vị lữ hành đưa xe khách vào trại gấu để xem chích hút, sử dụng mật gấu; đồng thời thành lập tổ công tác liên ngành túc trực, kiểm soát xe khách tiếp cận các cơ sở này.
Với sự chỉ đạo của UBND tỉnh và phối hợp của các cơ quan liên quan, chỉ vài tháng sau khi văn bản chỉ đạo được ban hành, tình trạng nuôi nhốt gấu lấy mật tại các trang trại ở Hạ Long đã chấm dứt. Theo bà Hà, kinh nghiệm này cho thấy sự chỉ đạo rõ ràng, phối hợp chặt chẽ cùng biện pháp thực thi quyết liệt có thể tạo chuyển biến đối với những vấn đề tồn tại kéo dài.
Đến năm 2026, cả nước chỉ còn 11 tỉnh, thành phố có gấu nuôi nhốt. Nhiều địa phương chỉ còn một đến hai cá thể, những nơi có số lượng cao hơn cũng chủ yếu ở mức hơn chục cá thể. Trong khi đó, Hà Nội vẫn là địa bàn tập trung số lượng lớn.
Theo thống kê của ENV, thành phố hiện còn 64 cá thể gấu tại 17 cơ sở, chủ yếu tập trung ở xã Phúc Thọ, chiếm 48,5% tổng số gấu nuôi nhốt trên cả nước. Bà Hà cho rằng nếu Hà Nội có thể chấm dứt hoàn toàn hoạt động nuôi nhốt gấu, kết quả đó sẽ có ý nghĩa quan trọng, tạo động lực để các địa phương còn lại cùng tiến tới mục tiêu chấm dứt nuôi nhốt gấu trên phạm vi cả nước.
Việc Hà Nội có thể chấm dứt hoàn toàn tình trạng nuôi nhốt gấu có thể tạo động lực lớn để các địa phương còn lại cùng tiến tới mục tiêu chấm dứt nuôi nhốt gấu trên phạm vi cả nước. (Nguồn: ENV)
Theo ông Bùi Huy Khôi, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Hà Nội, quản lý gấu nuôi trên địa bàn thành phố là nhiệm vụ có tính đặc thù và đã được triển khai trong thời gian dài. Chi cục Kiểm lâm xác định đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong công tác quản lý nhà nước về động vật hoang dã.
Đến nay, thông qua phối hợp với chính quyền địa phương và vận động các hộ nuôi, 37 cá thể gấu đã được chuyển giao tới các trung tâm cứu hộ động vật hoang dã. Riêng từ đầu năm 2026 đến nay, Chi cục, trực tiếp là Hạt Kiểm lâm số 7, đã phối hợp với chính quyền địa phương tuyên truyền, vận động và chuyển giao được 3 cá thể gấu. Toàn bộ số gấu đang nuôi tại các hộ dân đều được lập hồ sơ quản lý và gắn chíp thế hệ mới để phục vụ theo dõi, giám sát.
Ông Khôi cũng khẳng định, công tác kiểm tra cũng được duy trì định kỳ. Hằng năm, Chi cục phối hợp với Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm kiểm tra cơ sở nuôi, số lượng, hiện trạng và chíp gấu. Hạt Kiểm lâm số 7 phối hợp với chính quyền địa phương yêu cầu các hộ ký cam kết không chích hút mật, giết mổ, mua bán gấu; đồng thời kiểm tra định kỳ bốn tháng một lần và thực hiện kiểm tra đột xuất khi cần thiết.
Riêng tại Phúc Thọ, hoạt động nuôi gấu đã xuất hiện từ cuối những năm 1990. Ông Nguyễn Văn Công, Phó Chủ tịch UBND xã Phúc Thọ cho biết, giai đoạn 1997 – 2000, địa bàn có khoảng 3 – 4 hộ nuôi gần 100 cá thể. Đến giai đoạn 2000 – 2005, số hộ nuôi tăng lên 67 hộ với tổng cộng 308 cá thể. Trước khi Quyết định số 02/2005/QĐ-BNN ngày 5/1/2005 về quản lý gấu nuôi được ban hành, Chi cục Kiểm lâm thành phố Hà Nội đã phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức gắn chíp cho toàn bộ số gấu này.
Theo thời gian, một số cá thể được chuyển sang địa phương khác, một số được bàn giao cho cơ quan chức năng phục vụ công tác bảo tồn, trong khi một số cá thể già yếu và chết. Đến nay, Phúc Thọ còn 16 hộ nuôi với tổng số 59 cá thể gấu, gồm 47 cá thể đực và 12 cá thể cái.
Nỗ lực chấm dứt nuôi nhốt gấu tại xã Phúc Thọ: Từ vận động tự nguyện đến lộ trình xử lý rõ ràng cho từng hộ, từng cá thể
Khi số lượng gấu còn lại đã tập trung vào một nhóm nhỏ các hộ nuôi, bài toán đặt ra không chỉ là tiếp tục tuyên truyền, mà còn phải quản lý sát từng trường hợp và tìm kiếm giải pháp phù hợp cho giai đoạn cuối.
Ông Bùi Huy Khôi, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Hà Nội (trái); ông Nguyễn Văn Công, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Phúc Thọ (phải). (Nguồn: ENV)
Theo ông Bùi Huy Khôi, một trong những giải pháp đang được nghiên cứu là tạo điều kiện để các hộ trực tiếp tìm hiểu môi trường sống của gấu sau khi chuyển giao. Dự kiến trong tháng 10, Chi cục Kiểm lâm Hà Nội sẽ phối hợp với Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, chính quyền địa phương và một số tổ chức bảo tồn mời các hộ còn nuôi gấu đến tham quan Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam tại Tam Đảo. Việc trực tiếp chứng kiến điều kiện chăm sóc, thức ăn, môi trường sống và công tác thú y tại cơ sở cứu hộ được kỳ vọng giúp các hộ yên tâm hơn khi quyết định chuyển giao.
Tuy nhiên, sau nhiều năm tuyên truyền và vận động, một vấn đề khác được đặt ra là cần có cơ chế phối hợp và lộ trình đủ rõ để giải quyết số gấu còn lại. Bà Bùi Thị Hà cho rằng phối hợp đa ngành chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi có cơ chế điều phối, phân công rõ nhiệm vụ, trách nhiệm và duy trì trao đổi thông tin giữa các bên. Trong đó, vai trò chủ đạo thuộc về cơ quan quản lý nhà nước, trực tiếp là chính quyền địa phương và cơ quan chuyên ngành kiểm lâm; các tổ chức bảo tồn tham gia hỗ trợ theo yêu cầu và sự điều phối của cơ quan chức năng.
Bà Hà cũng đề xuất Chi cục Kiểm lâm Hà Nội nghiên cứu, tham mưu UBND thành phố ban hành văn bản cụ thể nhằm giải quyết tình trạng nuôi nhốt gấu trên địa bàn. Theo bà, các quy định về quản lý gấu từ năm 2005 đến nay không công nhận quyền sở hữu của chủ nuôi đối với các cá thể gấu; trong khi các cơ sở cứu hộ hiện đã có điều kiện tiếp nhận gấu được chuyển giao. Vì vậy, có thể nghiên cứu một văn bản hoặc lộ trình cụ thể để tiến tới giải quyết triệt để số gấu còn lại.
Từ thực tiễn địa phương, ông Nguyễn Văn Công, Phó Chủ tịch UBND xã Phúc Thọ, cũng cho rằng cần có căn cứ cụ thể hơn cho quá trình thực hiện. Phúc Thọ mong muốn Chi cục Kiểm lâm, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội tham mưu UBND thành phố và cơ quan có thẩm quyền ban hành văn bản cụ thể về việc bàn giao gấu. Khi có căn cứ, chính quyền xã sẽ tiếp tục tuyên truyền, vận động; trường hợp cần thiết, theo đề xuất của địa phương, có thể tính đến biện pháp cưỡng chế để thực hiện việc bàn giao theo quy định.
Nhiều biện pháp đã được triển khai liên tục trong những năm qua nhằm chấm dứt hoạt động nuôi nhốt gấu. (Nguồn: ENV)
Ông Công cũng nhìn nhận, dù các hộ đều phải cam kết chỉ nuôi dưỡng, không khai thác mật hoặc các bộ phận cơ thể gấu, trên thực tế vẫn còn tình trạng lén lút khai thác mật đưa ra thị trường. Điều này đặt ra yêu cầu quản lý chặt hơn đối với 16 hộ còn nuôi gấu tại Phúc Thọ.
Thực tế, nhiều biện pháp đã được triển khai liên tục trong những năm qua. Từ năm 2020, Chi cục Kiểm lâm Hà Nội phối hợp với Tổ chức Động vật châu Á thực hiện 10 chương trình tuyên truyền tại các trường tiểu học, 22 chương trình cộng đồng, tư vấn sức khỏe và giới thiệu các sản phẩm thay thế mật gấu; đồng thời triển khai pa-nô, biển tuyên truyền về sử dụng thảo dược thay thế sản phẩm từ gấu. Năm 2025, Chi cục tiếp tục phối hợp với ENV tuyên truyền, vận động người dân tự nguyện giao nộp gấu và tổ chức tập huấn về bảo vệ loài gấu cho các chủ hộ nuôi.
Đầu năm 2026, Hạt Kiểm lâm số 7 và UBND xã Phúc Thọ ký quy chế phối hợp, tập trung vào ba nhiệm vụ: quản lý chặt số gấu còn lại, xử lý vi phạm và tăng cường tuyên truyền để tiến tới chấm dứt nuôi gấu. Trách nhiệm giữa lực lượng kiểm lâm và chính quyền địa phương được phân công cụ thể trong việc bám sát cơ sở, tổ chức gặp gỡ, đối thoại và vận động chuyển giao.
Đối với 16 hộ còn nuôi gấu, nguyên tắc được xác định là không để phát sinh cá thể mới, không trao đổi, hoán đổi và không để xảy ra vi phạm. Song song với giám sát, lực lượng kiểm lâm sẽ tiếp tục phối hợp với địa phương đối thoại trực tiếp với từng hộ. Khi người dân đồng thuận, cơ quan chức năng sẽ hướng dẫn, hoàn thiện hồ sơ để việc chuyển giao được thực hiện nhanh chóng, an toàn và đúng quy định.
Cũng theo ông Nguyễn Văn Công, trong giai đoạn hiện nay, tuyên truyền cần đi cùng quản lý chặt, với sự tham gia của các lực lượng chức năng nhằm ngăn ngừa chuyển nhượng và khai thác mật trái quy định. Khi số gấu còn lại được giám sát sát sao, việc khai thác và tiêu thụ được kiểm soát, công tác vận động chuyển giao cũng sẽ có thêm điều kiện để tạo chuyển biến trong nhận thức, hướng tới hành động thực chất.
Đỗ Trang – Hoa Bùi
Nguồn:baophapluat.vn
