Đại biểu QH đề nghị cần quy định rõ nghĩa vụ phân loại rác của người dân. (Ảnh minh họa – Nguồn: Chinhphu.vn)
Dự kiến, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội (QH) khóa XVI khai mạc vào giữa tháng 10, Chính phủ sẽ trình QH dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường (BVMT). Tán thành với nhiều nội dung của dự thảo Luật, nhiều đại biểu QH đề nghị cần quy định cơ chế đủ rõ để bảo đảm nguồn lực thực tế cho công tác BVMT, tránh tình trạng chính sách được quy định đầy đủ nhưng thiếu nguồn lực thực hiện.
Quy định rõ tỷ lệ chi tối thiểu cho bảo vệ môi trường
Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BVMT được xây dựng nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các quan điểm, chủ trương mới của Đảng về BVMT và ứng phó với biến đổi khí hậu; tiếp tục cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính (TTHC); phân cấp, phân quyền triệt để cho địa phương. Đồng thời, đổi mới phương thức từ quản lý hành chính đơn thuần sang quản trị môi trường hiện đại dựa trên dữ liệu, lấy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo làm công cụ đột phá thúc đẩy chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn, kinh tế các-bon thấp; hoàn thiện quy định quản lý chất thải theo hướng coi chất thải là tài nguyên, tăng cường tái chế, tái sử dụng và giảm phát sinh.
Tại phiên họp thẩm tra dự án Luật do Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của QH tổ chức mới đây, Đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn Hưng Yên) đánh giá cao việc dự thảo Luật đã cập nhật nhiều định hướng mới về kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải khí nhà kính, công nghệ xanh, chuyển đổi số và chuyển đổi mô hình sản xuất, kinh doanh theo hướng phát thải thấp. Tuy nhiên, Đại biểu cũng cho rằng, điểm quyết định là phải làm sao để các chính sách này đi vào thực tế bằng nguồn lực và công cụ thực hiện cụ thể.
Dẫn dự thảo hiện quy định bố trí khoản chi riêng cho công tác BVMT trong ngân sách nhà nước với tỷ lệ tăng dần, Đại biểu Nguyễn Văn Huy đề nghị tiếp tục làm rõ cơ chế bảo đảm thực hiện chủ trương được nêu tại Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về BVMT và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới, trong đó đã đặt ra yêu cầu bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hàng năm cho sự nghiệp BVMT. Theo Đại biểu, nếu chưa quy định trực tiếp tỷ lệ 2% trong Luật thì cần có cơ chế đủ rõ để bảo đảm nguồn lực thực tế cho BVMT, tránh tình trạng chính sách được quy định đầy đủ nhưng thiếu nguồn lực thực hiện.
Nhấn mạnh quan điểm phân cấp mà không đi cùng năng lực thực hiện và nguồn lực tương ứng thì rất dễ dẫn đến phân cấp trách nhiệm nhưng không phân cấp được khả năng giải quyết vấn đề, Đại biểu Nguyễn Văn Huy đề nghị rà soát các chính sách hỗ trợ chuyển đổi xanh, công nghệ xanh, sản xuất phát thải thấp để bảo đảm mỗi chính sách đều có công cụ thực hiện tương ứng như tài chính, tín dụng, khoa học công nghệ, thị trường các-bon, tiêu chuẩn, quy chuẩn và cơ chế hỗ trợ chuyển đổi phù hợp.
Cùng quan điểm, Ủy viên là đại biểu QH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Ngọc Sơn cho biết, nếu không luật hóa về việc bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hàng năm cho sự nghiệp BVMT thì quy định này chỉ mang tính định hướng, không có chỉ tiêu để theo dõi, đánh giá và không rõ cơ quan nào chịu trách nhiệm báo cáo QH về mức độ thực hiện chủ trương của Trung ương.
Do đó, Đại biểu kiến nghị quy định tại khoản 5 Điều 5 dự thảo Luật nội dung mức chi cho sự nghiệp BVMT hàng năm tối thiểu bằng 2% tổng chi ngân sách nhà nước, kèm mệnh đề “trừ trường hợp QH có quyết định khác” khi quyết định dự toán ngân sách nhà nước. Đồng thời, giao Chính phủ quy định nguyên tắc phân bổ, quản lý, sử dụng và đánh giá hiệu quả khoản chi này.
Cũng băn khoăn về nội dung này, tại phiên thảo luận về dự án Luật trong khuôn khổ Hội nghị đại biểu QH hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất, nhiệm kỳ khóa XVI, diễn ra vào cuối tháng 9, Đại biểu Phạm Hùng Thắng (Đoàn Ninh Bình) đề nghị quy định rõ tỷ lệ chi tối thiểu cho BVMT trong tổng chi ngân sách nhà nước hàng năm ngay trong Luật, tương tự lĩnh vực giáo dục hay khoa học công nghệ.
Rõ trách nhiệm 2 chiều trong phân loại rác
Vấn đề phân loại chất thải sinh hoạt tại nguồn cũng là nội dung được nhiều đại biểu cho ý kiến. Đại biểu Đặng Ngọc Huy (Đoàn Quảng Ngãi) chỉ ra rằng, dù quy định phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn đã đến thời điểm triển khai nhưng thực tế, tại nhiều địa phương, rác đã phân loại vẫn bị đổ chung lên xe thu gom, gây lãng phí công sức và suy giảm niềm tin của người dân.
Gợi mở về giải pháp khắc phục, Đại biểu đề nghị cần chuyển sang “trách nhiệm chuỗi”, theo đó, cần quy định rõ tại Luật nghĩa vụ phân loại của người dân gắn liền với trách nhiệm tiếp nhận, vận chuyển, xử lý tương ứng. Đồng thời, bổ sung nguyên tắc cơ sở thu gom vận chuyển có trách nhiệm duy trì sự phân loại, không được trộn lẫn các dòng chất thải đã phân loại, trừ trường hợp công nghệ xử lý cho phép và được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận; có quy định về kiểm tra, giám sát và xử lý đơn vị vi phạm. Một giải pháp khác được Đại biểu đề cập là gắn phân loại với cơ chế giá. Theo Đại biểu, cần áp dụng nguyên tắc “thải nhiều trả nhiều, phân loại tốt giảm chi phí” dựa trên khối lượng, tính chất rác và mức độ phân loại.
Đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương (Đoàn Khánh Hòa) cũng bày tỏ tán thành với việc giao UBND cấp tỉnh quyết định phương thức chi tiết về phân loại rác thải để phù hợp với điều kiện dân cư và hạ tầng địa phương. Tuy nhiên, Đại biểu cho rằng, việc cho phép từng địa phương tự quyết định có thể dẫn đến sự khác biệt quá lớn về cách thức phân loại, bao bì hay quy trình lưu giữ, gây khó khăn cho người dân, doanh nghiệp hoạt động trên nhiều địa bàn hoặc khu vực giáp ranh. Do đó, cần ban hành khung tiêu chí kỹ thuật và yêu cầu tối thiểu thống nhất trên toàn quốc, làm cơ sở để các tỉnh tổ chức thực hiện, kết hợp với các chính sách hỗ trợ người dân chuyển từ thói quen sang nghĩa vụ pháp lý.
Tuệ Minh
Nguồn: baophapluat.vn
